Dahiyane Antik Maya Su Hilesi Gelecekteki Su Krizini Çözmeye Yardımcı Olabilir
Yeni bir araştırmaya göre, çok sayıda insana temiz içme suyu sağlamaya yönelik eski Maya bilgi birikimi, gelecekteki su kıtlığına bir çözüm sağlayabilir. İspanyol öncesi uygarlığın insanları susuz bırakmamak için attığı adımları özetleyen çalışmanın yazarı Lisa Lucero, iyi yönetilen rezervuarların, kimyasal arıtmaya gerek kalmadan suyu filtrelemek için fiziksel ve biyolojik süreçlere dayanan modern inşa edilmiş sulak alanlarla aynı şekilde hareket ettiğini söylüyor.
Lucero makalesinde, ana vatanı Mezoamerika olan Maya Krallığı’nda her yıl yaklaşık beş ay süren kurak bir mevsim yaşandığını ve bu süre zarfında “nehir seviyelerinin düştüğünü, bulanık ve hastalıklı hale geldiğini” yazıyor. “Mevsimsel su kıtlığını dengelemek için, ataları Maya, kurak mevsim suyunun ana kaynağı olan rezervuarlar inşa etti” diye devam eden Lucero, bu depoların Maya İmparatorluğu’nu “bin yıldan fazla bir süre boyunca” ayakta tuttuğunu belirtiyor.
Bu rezervuarların en büyükleri arasında Tikal şehrini besleyen ve 900.000 metreküpten (31.783.200 fit küp) fazla su tutabilen rezervuar yer alıyordu. Lucero’nun hesaplamalarına göre bu miktar, Tikal’in en parlak döneminde burada yaşayan 80.000 kişinin günlük içme, yıkanma ve yemek pişirme ihtiyaçlarını karşılamak için fazlasıyla yeterliydi.
Tikal’in rezervuarının daha önceki analizleri, tabanının yaklaşık 30 kilometre (18 mil) uzaklıktan ithal edilen ve sudaki yabancı maddeleri ve patojenleri filtrelemeye yarayan volkanik zeolit kumu ile kaplı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu doğal filtreleme sistemine ek olarak, Mayalar rezervuarların durgunlaşmasını önlemek için kedi kuyruğu, acele, sazlık ve sümbül gibi su bitkileri de kullanmışlardır.
Bu tür bitkiler azot ve fosfor gibi besin maddelerini sudan uzaklaştırarak tehlikeli alglerin büyümesini sınırlandırır. Lucero’ya göre nilüfer, temiz suyla olan ilişkisi nedeniyle antik Maya kültüründe özellikle saygı duyulan bir bitkiydi ve bu nedenle kraliyetle bağlantılıydı.
Lucero, “Krallar ve nilüferler anıtsal mimaride, stellerde, duvar resimlerinde ve taşınabilir nesnelerde birlikte tasvir edilirdi,” diye yazıyor. “Aslında krallar nilüfer başlıkları takarlardı” diyen Lucero, “yazıtlarda ayrıca Nab Winik Makna ya da Nilüfer Efendileri (krallar) ve Ah Nab ya da Nilüfer Halkı’ndan (Maya soyluları) bahsedildiğini” de ekliyor.
Mayalar nilüferlerin büyümesini teşvik etmek için rezervuarları kille kaplıyorlardı. Zambaklar da rezervuarları gölgeleyerek suyu serin tutuyor ve alg birikimini önlüyor, aynı zamanda sivrisinekleri ve diğer zararlı böcekleri avlayan yusufçuklar, balıklar ve kaplumbağalar için bir yaşam alanı sağlıyordu. Aynı zamanda, balık dışkısı ve ölü su bitkilerinin toplanması Mayalara tarım arazileri için yüksek kaliteli besin sağlardı.
Modern ve gelecekteki su ihtiyaçlarını ele alan Lucero, antik Mayalar tarafından yaratılanlara benzer inşa edilmiş sulak alanların (CW’ler) “herkesin temiz suya erişimini sağlamak için Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 6’nın yerine getirilmesine katkıda bulunabileceğini” söylüyor.
“CW’lerin bakımı için kimyasal madde veya fosil yakıt kullanımı gerekmez ve ilk emek yoğun çıktının ardından kendi kendini temizler ve biraz bakımla kendi kendine yeter hale gelir” diye açıklıyor. Böyle bir sistemin nasıl uygulanabileceğini tartışan Lucero, “çeşitli boyutlarda CW’ler inşa etmenin yanı sıra, aileler ve topluluklar, örneğin Amerika Birleşik Devletleri’ndeki milyonlarca yüzme havuzunu CW’lere dönüştürebilir” diye yazıyor.
Bunu yaparak, sonunda şiddetli kuraklığa yenik düşen Maya uygarlığının yaşadığı kaderden kaçınma şansımızı artırabileceğimizi söylüyor.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Su Krizine Karşı Bilim İnsanları Yeni Bir Mekanizma Tasarladı