Çocukluk Stresi, Başa Alınan Darbeden Daha Fazla Beyindeki Genleri Bozuyor
Ohio Üniversitesi’nden nörobilimciler, makine modellerinde stresin beyin genetiğini travmadan bile daha fazla etkilediğini göstermiştir.
Stres, beynin gelişim yollarını değiştiriyor ve özellikle yetişkinlikte yüksek risk ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu gibi sonuçlara yol açıyor.
Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar, stresin beyinde kafa darbesinden çok daha fazla genin aktivasyon seviyesini değiştirdiğini göstermiştir.
Kafa yaralanmaları, özellikle de düşmeler, küçük çocuklarda yaygındır ve yetişkinlikte ortaya çıkan ruh hali dengesizliğine ve sosyal zorluklara yol açabilir.
Olumsuz çocukluk deneyimleri de çok yaygındır ve yetişkinlikte hastalıklara, ruh sağlığı sorunlarına ve madde bağımlılığına yakalanma riskini artırabilir.
Çalışmanın kıdemli yazarı Kathryn Lenz, “Ancak bu iki şeyin nasıl etkileşime girebileceğini bilmiyoruz” dedi. “Stresli erken yaşam koşulları bağlamında travmatik beyin hasarı yaşamanın beyin hasarına verilen yanıtı modüle edip edemeyeceğini anlamak istedik. Hayvan modeli kullanmak, bu iki şeyin gelişim sırasında beyin gelişimini etkileyebileceği mekanizmalara gerçekten girmemizi sağlıyor.” diye belirtti.
Şok ve stres
Lenz’e göre, fareler üzerinde yapılan ilk deney serisi, erken yaşam stresinin yaşam boyu sağlık sonuçlarına yol açma potansiyelinin hafife alınmış olabileceğini gösteriyor.
Lenz, “Yaşamın erken dönemindeki stresin, beyin hasarının verdiği sonuçtan çok daha fazla genin değiştiğini gördük” diyor.
“Stres çok güçlü bir faktördür ve erken yaşam stresinin gelişmekte olan beyin üzerindeki etkisini küçümsememeliyiz. Bence çoğu zaman göz ardı ediliyor ama bu son derece önemli bir halk sağlığı konusu.”
Stresin beyin genetiği üzerindeki etkisi
Araştırmacılar, yeni doğan fareleri 14 gün boyunca her gün bir süreliğine annelerinden ayırarak, olumsuz bir çocukluk deneyiminin etkilerini taklit eden stres yarattılar.
Farelerin gelişiminin yürümeye başlayan bir çocuğun gelişimine karşılık geldiği 15. günde, stresli ve stressiz olanlara anestezi altında beyin sarsıntısına benzer bir kafa travması verildi ya da hiç kafa travması verilmedi.
Bu şekilde bilim insanları üç koşul elde etti: tek başına stres, tek başına kafa travması ve kafa travmasıyla birlikte stres ve modelleri yaralanma veya stres olmayan farelerle karşılaştırdı.
Bilim insanları beynin hipokampüsündeki genleri inceledi. Tek başına stres ve travmatik beyin hasarı (TBH) ile birlikte stres bazı dikkat çekici sonuçlar doğurdu.
Her iki durumda da, nöroplastisite ile ilişkili uyarıcı ve engelleyici nöronlardaki yollar aktive edildi, yani beynin esnekliği, farklı değişiklik türlerine uyum sağlama yeteneği arttı. Ancak bazen bu değişiklikler olumsuz sonuçlara yol açtı.
Yetişkinliğe ulaşan fareler üzerinde yapılan davranış testlerinde, yalnızca yaşamlarının erken dönemlerinde stres yaşayan hayvanlar, normalde kemirgenleri yırtıcılara karşı savunmasız hissettiren açık alanlara daha sık çıkma eğilimindeydi.
Makalenin yazarlarından Mikaela Breitsch, “Genel olarak bu durum, yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde daha fazla risk alma olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermektedir ki bu da erken yaşta yaşanan stresin, risk alma davranışı ya da madde kullanım bozuklukları ile karakterize edilebilen DEHB gibi bazı bozuklukların gelişme riskini artırabileceğine dair kanıtlarla tutarlıdır” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Çocukluk Stresi, Başa Alınan Darbeden Daha Fazla Beyindeki Genleri Bozuyor