Bunamayı Önleyen ve Beyni Genç Tutan Molekül Bulundu
Bilim insanları Alzheimer ve bunama ile her türlü açıdan mücadele etmenin yollarını arıyor ve yeni bir çalışma hevin (veya SPARCL-1) molekülünü bilişsel gerilemeyi önlemenin potansiyel bir yolu olarak tanımladı.
Hevin, beyinde astrosit adı verilen hücreler tarafından doğal olarak üretilen bir proteindir. Bu destekleyici hücreler, nöronlar arasındaki bağlantılara veya sinapslara bakar ve hevin’in bu temel işte bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Bu yeni çalışmada, Brezilya’daki Rio de Janeiro Federal Üniversitesi (UFRJ) ve São Paulo Üniversitesi’nden araştırmacılar, hem sağlıklı farelerin hem de Alzheimer benzeri bir hastalığı olanların beyinlerinde hevin üretimini artırdı.
Bu aşırı hevin yüklemesi harikalar yarattı: altı aylık testlerde, tedavi edilen fareler tedavi edilmeyen hayvanlara göre daha iyi hafıza ve öğrenme kabiliyeti gösterirken, beyin taramaları sinapslar boyunca nöron iletişiminin geliştiğini gösterdi.
UFRJ’den nörobiyolog Flávia Alcantara Gomes “Hevin nöral plastisitede rol oynayan iyi bilinen bir moleküldür” diyor.
“Hevin’in aşırı üretiminin, bu kemirgenlerdeki sinapsların kalitesini artırarak yaşlı hayvanlardaki bilişsel eksiklikleri tersine çevirebildiğini bulduk.
Ekip, hevin’in nöronlar ve sinapslar üzerindeki etkisini inceledi. (Cabral-Miranda ve diğerleri, Aging Cell, 2025)
Daha ileri analizler, fare beyinlerindeki ilave hevin’in sinaps sağlığıyla ilgili diğer proteinlerin üretimini tetiklediğini gösterdi. Görünüşe göre nöron bağlantısının korunması söz konusu olduğunda hevin tek başına çalışmıyor.
Araştırma ekibi ayrıca, Alzheimer hastalarının beyinlerindeki hevin seviyelerinin normalden daha düşük olduğunu bulmak için kamuya açık sağlık verilerini araştırarak daha geniş bir bağlama baktı. Bu da hevin ve astrositlerin hastalıkta oynayabilecekleri bir rol olduğunu gösteriyor.
Gomes, “Asıl özgünlük, astrositin bu süreçteki rolünü anlamakta yatıyor” diyor.
“Odağı nöronlardan uzaklaştırarak, Alzheimer hastalığı ve bilişsel bozukluk için yeni tedavi stratejileri için bir hedef olabileceğini gösterdiğimiz astrositlerin rolüne ışık tuttuk.”
Farelerdeki laboratuar testlerinden demanslı insanların kullanabileceği gerçek tedavilere geçmek elbette önemli miktarda zaman alacaktır, ancak bu umut verici bir başlangıçtır – ve nihayetinde, bu bulgulara dayanan tedaviler diğer ilaçları tamamlayabilir.
Şu anda Alzheimer için araştırılan tedavilerin çoğu beyinde biriken toksik protein kümeleriyle mücadele etmeye çalışıyor, ancak bu protein demetleri hevin tarafından hedeflenmiyor. Aslında, yeni araştırma hevin’in plak oluşumu üzerinde hiçbir etkisi olmadığını gösterdi, bu da plakların bir ‘neden’ olmadığı fikrini destekleyebilir.
UFRJ’de biyomedikal bilimci olan Felipe Cabral-Miranda, “Araştırmacılar arasında hala bir fikir birliği olmamasına rağmen, beta-amiloid plaklarının oluşumunun Alzheimer’ın nedeni olmadığı hipoteziyle çalışıyorum” diyor.
“Çalışmanın sonuçları, beta-amiloid plakları etkilemeden bilişsel gerilemeyi tersine çevirebilen bir molekül için kavram kanıtı sağlayarak, bunların patoloji mekanizmalarında yer almasına rağmen Alzheimer’a neden olmak için yeterli olmadığı hipotezini desteklemektedir.”
Bu karmaşık bir tablo ve Alzheimer hastalığının beyinde nasıl başladığından hala emin olmasak da, çok sayıda faktörün dahil olması muhtemel. Bu da herhangi bir potansiyel tedavinin veya önlemenin de karmaşık olması gerektiği anlamına geliyor.
Gomes, “Elbette gelecekte hevin ile aynı etkiye sahip ilaçlar geliştirmek mümkün olacak” diyor.
“Ancak şimdilik bu çalışmanın temel faydası, Alzheimer hastalığının ve yaşlanma sürecinin hücresel ve moleküler mekanizmalarının daha iyi anlaşılmasıdır.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com