Bu Son Derece Tuhaf Galaksi Arkadaşına Plazma Püskürtüyor
RAD12-B adlı galaksinin ne yaptığını bilmiyoruz ama ilginç bir şey yapmış olmalı.
Çünkü ona eşlik eden galaksi, hedefli bir saldırı gibi görünen sıcak bir plazma jetini tam üzerine püskürttü.
Hindistan’daki Mumbai Üniversitesinden Gökbilimci Ananda Hota liderliğindeki bir ekip tarafından yapılan gözlemler sırasında keşfedilen bu galaksi çifti, bu tür bir plazma püskürtme faaliyetinde bulunan altıncı galaksi çifti. Ancak RAD12 sistemi birkaç nedenden ötürü benzersiz ve gökbilimciler bunun nedeninden emin değiller.
Birincisi, ilk kez bir galaksinin kendisinden daha büyük bir galaksiye plazma jeti fırlattığını görüyoruz.
Bir diğeri, sadece bir jet var. Uzaya plazma jetleri fırlatan pek çok galaksi gördük ve tipik olarak bu jetler çiftler halinde gelir. RAD12’de neden sadece bir tane olduğu bir muamma.
Radyo dalga boylarında radyasyon yayan yüksek hızlı plazma jetleri evrende oldukça yaygındır. Bunlar radyo galaksileri olarak bilinir ve jetler galaktik çekirdek tarafından yayılır. Bilim insanları bundan galaksinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin sorumlu olduğuna inanıyor.
Galaktik süper kütleli kara delikler, genellikle bir disk içinde dönen ve diskin iç kenarından kara deliğin üzerine düşen büyük miktarda malzeme ile çevrilidir. Ancak bu yığılma süreci karmaşıktır, diskin iç kenarından gelen malzemenin tamamı olay ufkunun ötesine geçmez.
Jetten gelen radyo emisyon konturları ile üst üste bindirilmiş Optical Legacy araştırma görüntüsü.
Bir kısmı kara deliğin dış çevresindeki manyetik alan çizgileri boyunca yönlendirilir ve hızlandırılır. Kara deliğin kutuplarına doğru fırlatılır, burada boşluktaki ışık hızına yakın hızlarda uzaya fırlatılır, galaksiler arası ortamda büyük mesafeler kat eder, daha sonra radyo dalgaları yayan elektronları hızlandırmak için bir sinkrotron (özel bir dairesel parçacık hızlandırıcı çeşidi) görevi görür.
Bu süreç hakkında hala anlamadığımız çok şey var ancak tipik olarak eliptik galaksilerde -spiral galaksilerin son derece yapılandırılmış formlarının aksine, bulanık, şekilsiz lekeler gibi olanlarda- görülüyor. Eliptik galaksiler, çok fazla yıldız oluşumuna sahip olma eğiliminde değildir; içlerindeki yıldızların çoğu yaşlıdır ve çok fazla yıldız oluşturan malzeme içermezler. Jetlerin yıldız oluşumunu söndüren bir “geri besleme” sağlayarak bu konuda bir rol oynadığı düşünülmektedir.
RAD12 sistemi, gökbilimcilerin bu süreçleri anlamalarına yardımcı olabilir çünkü aykırı değerler belirli nesne sınıflarının ne yapıp ne yapamayacağı konusunda kısıtlamalar getirmektedir. Buna ek olarak, birinin jetinin diğerine çarptığı nadir galaksi sistemleri, bombardımana uğrayan galaksinin pozitif geri besleme veya artan yıldız oluşum aktivitesi belirtileri gösterdiği pozitif geri besleme sergileyebilir.
Bilim insanları, 1990’lardan beri yaklaşık bir milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan RAD12’de olağandışı bir şeyler olduğunu biliyorlardı ancak Hindistan’daki Dev Metrewave Radyo Teleskobu (GMRT) kullanılarak toplanan verileri analiz etmek için RAD@home adı verilen bir vatandaş bilim projesine kadar garipliğinin tam kapsamı ortaya çıkmadı.
Yıldızların “kabuklarını” gösteren bir Legacy survey optik görüntüsü.
Sistemdeki iki galaksi birleşme sürecindedir ve iki çekirdek 414.000 ışık yılı mesafeyle birbirinden ayrılmıştır. Tüm yapı birlikte 440.000 ışık yılı uzunluğunda olup, jetin ev sahibi galaksisinden çok daha büyüktür (Radyo jetlerinin ev sahibi galaksinin çapını aşması olağandışı bir durum değildir).
Bu, jetin RAD12-B’ye çarptığı anlamına geliyor ancak bu türden diğer beş galaksi sisteminin aksine, RAD12-B pozitif geri besleme, yani artan yıldız oluşum aktivitesi belirtisi göstermiyor.
Ve ev sahibi galaksinin tek jeti gerçek bir bilmecedir. Yıldızlararası ortamı hapseden ve daha yüksek yoğunluklu bölgelerle sonuçlanan geçmiş bir birleşme tarafından oluşturulan galaksinin etrafındaki yıldız “kabukları” gibi bir şeyin kaçışını engellemiş olması mümkündür. Ayrıca radyo jetlerinin uzaydaki güçlü manyetik alanlar tarafından büküldüğü ve yönlendirildiği durumlar da gördük.
RAD12’de tam olarak neler olup bittiğini anlamak, birden fazla teleskopla yapılacak gözlemler de dahil olmak üzere daha fazla çalışma gerektirecek ancak gerçekten büyüleyici bir vaka olacağa benziyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Simge Kara