Bogong Güveleri 1000 Km Uçarken Yıldızları Kullanarak Yönlerini Buluyor
Uluslararası bir bilim ekibi, Avustralya’nın güve kelebeklerinin (bogong) yıldızlara göre yön bulabildiğini ve binlerce kilometre uzaklıktaki çölden Avustralya Alpleri’nin serin mağaralarına ulaşabildiğini gösterdi.
Kelebekler için ana yön bulma noktaları Samanyolu ve parlak yıldızlardır.
Göç sırasında kuşlar genellikle Güneş, yıldızlar ve Dünya’nın manyetik alanını kullanarak yönlerini bulurlar ve iç “saatlerini” kullanarak rotalarını düzeltirler.
Deniz kaplumbağaları ve balıklar manyetik alan çizgilerini ve suyun kimyasal bileşimini hissederler, bazı memeliler ise arazi işaretlerini ezberlerler.
Monarch kelebekleri gibi böcekler Güneş’in konumunu ve manyetik alanı kullanırken, bogong kelebekleri ayrıca Samanyolu’nu da kullanır.
Birçok tür için görsel, manyetik ve koku sinyallerinin kombinasyonu önemlidir ve bu da onların şaşırtıcı bir hassasiyetle yönlerini belirleyerek çok uzun mesafeleri aşmalarını sağlar.
İsveç’in Lund Üniversitesi’nden biyologların liderliğindeki uluslararası bir bilim ekibi, Avustralya’nın güve kelebeklerinin (bogong) yıldızlara göre yön bulabildiğini gösterdi.
Avustralya gece kelebeği bogong (Agrotis infusa, güve familyasından) yaz sıcağını Avustralya Alpleri’nin serin mağaralarında geçirmek için her yıl yaklaşık 1000 kilometre yol kat eder.
Bu, böcekler arasında en etkileyici göç olaylarından biridir: daha önce bu yerlere hiç gelmemiş milyarlarca kelebek, yazın uyku halinde geçirdikleri dar mağaralarda toplanır ve sonbaharda yumurtalarını bırakmak ve ölmek için üreme yerlerine geri döner.
Ebeveynleri ve rehberleri olmayan yeni nesil, ertesi yıl yine aynı mağaralara giden yolu bulur.
Bilim insanları uzun süre bogongların bu kadar büyük mesafeleri aşarak nasıl yön bulduklarını anlayamadılar. Daha önce, bogongların Dünya’nın manyetik alanını hissedebildikleri biliniyordu, ancak bu, kesin navigasyon için yeterli değildi.
Samanyolu’na göre
Yeni çalışmalarında bilim insanları, kelebeklerin yön bulmak için yıldızları, özellikle de Samanyolu’nu kullandıklarını gösterdiler. Bu, omurgasızlar için ilk kez yapılan bir keşif: daha önce yıldızlara göre yön bulma yeteneği sadece kuşlarda kesin olarak doğrulanmıştı.
Deneyler sırasında bilim adamları, vahşi bogong kelebeklerini özel bir “mini planetaryum”a yerleştirdiler — bu cihazda gece gökyüzünün görüntüsü yansıtılabiliyor ve manyetik alan “kapatılabiliyordu”.
Dünya’nın manyetik alanı yapay manyetik gürültü ile maskeleniyordu ve kelebekler manyetik navigasyonu kullanamıyorlardı.
Ancak “gökyüzünde” gerçek takımyıldızlar belirdiğinde, kelebekler göç rotalarıyla örtüşen sabit bir yön seçtiler. Yıldızlar rastgele bir sırayla yansıtıldığında, böcekler yönlerini kaybettiler ve kaotik bir şekilde uçmaya başladılar.
Elektrofizyolojik araştırmalar, bogongların beyninde belirli açılara ve yıldızlı gökyüzünün unsurlarına, özellikle Samanyolu ve en parlak yıldızlara tepki veren nöronlar olduğunu göstermiştir.
Zooloji profesörü Eric Warrant, bu fenomenin benzersizliğini vurguluyor: “Bu, pirinç tanesinin yaklaşık onda biri büyüklüğünde minik bir beyin ve çok küçük bir sinir sistemi ile minik gözlere sahip. Yine de kelebek, gece gökyüzünü yorumlayabilir ve yönünü güvenle belirleyebilir. Bu şaşırtıcı, neredeyse bir mucize.”
Görsel ve manyetik sinyalleri birleştirme yeteneği, kelebeklerin bulutlu hava veya manyetik parazit koşullarında bile çok uzun mesafeleri aşmalarını sağlar.
Araştırmacılar, bu bilgilerin bogong kelebeklerinin popülasyonlarını ve Avustralya Alpleri’nin eşsiz ekosistemini korumaya yardımcı olacağını umuyorlar.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Avustralya Kelebekleri 1000 Km Uçarken Yıldızları Kullanarak Yönlerini Buluyor
Geleceğin Giysileri: Yulaf Kabuğu ve Saman Pamuğun Yerini Alacak
/Bogong Güveleri 1000 Km Uçarken Yıldızları Kullanarak Yönlerini Buluyor/