Bizler Gibi Memeli Olan Balinalar Suda Yemek Yerken Nasıl Boğulmaz?
Memelilerde, burnun arkasından başlayıp ağzın arkasında biten bir farinks veya boğaz vardır. Farinks tek bir tüp olmasına rağmen, iki ayrı tüpe açılır: havanın akciğerlere ulaştığı nefes borusu ve yiyeceklerin mideye ulaştığı yemek borusu. Farinksin tabanında solunum ve sindirim yollarının ayrılması, hayatta kalmak için kritik öneme sahiptir; hava farinksten akciğerlere yönlendirilirken, yiyecekler mideye doğru yönlendirilmeli ve akciğerlere girmemelidir.
Bu anatomik düzenleme, yutmaya çalıştıklarında yiyeceklerini solumaktan kaçınması gereken memeliler için sorunlar yaratır. Bu boğulmanın nedenidir ve ölümcül olabilir. Su altında beslenen balinalar için durum daha da karmaşıktır. Ağızlarını sonuna kadar açarlar ve soluk borusuna akmaması gereken binlerce litre su ile birlikte sayısız küçük avlarını alarak bir balık veya küçük omurgasız sürüsünün arasından atlarlar.
Araştırmacılar, kısa süre önce, rorqual olarak da bilinen, ağızlarının üst kısmında diş yerine bulunan ve elek görevi gören kıkırdakları ile ayırt edilen balenli balinaların, ağızları bu aşırı fiziksel kuvvetleri yaşarken solunum ve sindirim yollarını nasıl ayırdıklarını gösteren bir çalışma yayınladılar. Tonlarca su, ağzına akarken balinanın hava yolunu koruyan anatomik bir mekanizma tanımladılar: yumuşak damağın bu şişkin bölgesini “ağız tıkacı” olarak adlandırıyorlar.
Bir zoolog olan Kelsey Gil, “Bitkiyle beslenen tüm balinalarda veya yüzgeçli olan rorqual balinalarda muhtemelen var olan bir yapı keşfettik” dedi. “Biz buna ‘oral tıkaç’ adını verdik ve ağız ile boğaz arasındaki kanalı tıkadığını bulduk. Bu, bir balina atladığında boğaz girişinin ve dolayısıyla solunum yolunun korunduğu anlamına gelir.” Gil, “Bunu yaşayan bir balinada incelemek imkansız, bu yüzden ölen balinalardan alınan dokuya bakıyoruz ve bir yapı ile işlevi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için işlevsel morfoloji kullanıyoruz” dedi.
Araştırmacılar, yetişkin ve fetal yüzgeçli balinaları inceleyerek ve parçalara ayırarak, balinalar beslenirken kas-yağlı bir yapının, ağız tıkacının ağzın ve boğazın arkasını kapattığını buldular. Nasıl hareket edebileceklerini görmek için çeşitli yapıları manipüle ettiler. Ayrıca kaslar kasıldığında ve kısaldığında nasıl hareket edeceklerini anlamak için kas liflerinin yönüne de baktılar.
Gil, “Ağız tıkacı yumuşak damağın bir parçasıdır, bu nedenle kaba anatomiyi göz önünde bulundurarak hareket etmesi gereken tek bir yön vardır,” diye açıkladı. “Ağız tıkacı burun boşluklarını tıkamak için geriye ve yukarıya hareket ettiğinde, bu, burun boşluklarının altında aynı noktada başka hiçbir yapının olamayacağı anlamına gelir. Bu bizi daha sonra gırtlağı incelemeye zorladı, çünkü bu nokta nefes alırken gırtlağı görmeyi beklediğimiz yerdir, ancak yutma sırasında o konumda olamaz.”
Yutma sırasında ağız tıkacı kaldırılır ve bu da yiyeceklerin ağızdan boğaza geçmesine izin verir. Aynı zamanda kaldırılan tıkaç üst solunum yollarını gıda girişinden korur. Larinks, gırtlak kıkırdaklarının onu korumak için yakın olduğu boğazın tabanında bulunur. Gırtlağın dibine bağlı kaslı bir kese, alt solunum yolunu tamamen tıkamak için yukarı doğru gırtlak boşluğuna doğru zorlanır.
Araştırmacılara göre, başka hiçbir hayvanda oral tıkaç gibi bir yapıya rastlanmamıştır. Gil, “Avını ve suyu yutarak beslenen akciğerleri olan çok az hayvan var, bu nedenle ağız tıkacı muhtemelen rorquals’a özgü koruyucu bir yapıdır, bu da beslenmesini sağlamak için gereklidir” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Fil Hortumu 400.000 Nöronla, Hayvanlar Alemindeki En Hassas Organ Olabilir
Develerin Burun Yapısı, Bilim İnsanlarının Yeni Cihazı İçin İlham Kaynağı Oldu
/Bizler Gibi Memeli Olan Balinalar Suda Yemek Yerken Nasıl Boğulmaz?/