Biyolüminesanın Dirilişi: 30 Yıl Sonra Peri Feneri Geri Döndü!
Bu nadir bitkiler orman zeminini biyolüminesans ile aydınlatır. Japonya’da 30 yıldır nesli tükenmiş olduğuna inanılan bir bitki bulundu.
“Peri feneri”, enerji elde etmek için Güneş’e ihtiyaç duymayan biyolüminesan bir bitki türüdür. Bunun yerine, diğer yeraltı organizmalarını parazitliyor, yani hayatta kalması büyük ölçüde çevrenin sağlığına bağlı.
Yeniden keşfedilen peri feneri türü Thismia kobensis, ilk olarak 1992 yılında Japonya’nın Hyogo Eyaleti, Kobe Şehrinde keşfedilmiştir. Doğal yayılış alanında bir sanayi kompleksi inşa edildikten sonra neslinin tükendiği düşünülen bu tür, Hyogo Eyaletindeki Sanda Şehrinde bulunarak bilimin bildiği en kuzeydeki Thismiaceae türü haline gelmiştir.
Thismiaceae peri fenerleri fotosentez eksikliği ile karakterize edilir ve genellikle nadir olarak kabul edilir. Bitkinin çoğu yeraltında kalır, ancak renkli çiçekleri mantarlara benzer bir şekilde toprağın üzerinde yükselir.
Orman tabanından zar zor yükselen bu bitkileri fark etmek zor olmakla kalmıyor, aynı zamanda düşük kaliteli topraklara özgü olmaları ve enerjilerini mantarlar aracılığıyla elde etmeleri nedeniyle yalnızca son derece yerel alanlarda yetişebildikleri düşünülüyor.
Bu nedenle T. kobensis’in otuz yıl sonra, varsayılan yayılış alanından 30 kilometre uzakta bulunması büyük bir sürpriz oldu. Yeniden keşfi, daha önce sadece eksik bir müze örneğinden tanımlanmış olan T. kobensis hakkında bildiklerimizi güncelleme fırsatı da sağladı.
Kısa ve geniş halkasının yanı sıra stigmasındaki çok sayıdaki kısa tüylerle benzer tür olan T. huangii’den ayırt edilebildiğini tespit edebildiler. Ayrıca, bugüne kadar keşfedilen en kuzeydeki peri feneri türü olarak, bu ilginç bitkilerin biyocoğrafyası ve evrimsel tarihi hakkında bilgiler ortaya koymuştur. Sadece tuhaf görünmekle kalmazlar, aynı zamanda biyolüminesansları ile orman zeminini aydınlatırlar.
Peri fenerleri besin alışverişi söz konusu olduğunda özellikle kurnazdır. Mikorizal mantarlarla simbiyotik bir ilişki içinde olan bitkilerden evrimleştikleri, güneş ışığından aldıkları enerjiyi değiş tokuş ederken besin ağından yararlandıkları düşünülmektedir.
Ancak peri fenerleri pazarlığın kendilerine düşen kısmını yerine getirmezler ve karşılığında hiçbir şey vermeden ağdan beslenen parazitlerdir.
Besin elde etmeye yönelik bu yaklaşım mikoheterotrofi olarak bilinir ve bu, peri fenerlerinin enerjilerini mikorizal ağ ile ticaret yapan fotosentez yapan bitkilerden çok dolambaçlı bir şekilde aldıkları anlamına gelir.
Mikoheterotroflar bir bütün olarak bitkilere pek benzemezler. Yaprakları yoktur ve yaşamlarının çoğunu yeraltında geçirirler, bitkilerden çok küçük uzaylılara benzeyen yaratıklarla sadece kısa süreler için çiçek açarlar.
Gizemli doğaları onları bulmayı zorlaştırabilir, ancak Thismia kobensis ile tanıştınız.
Çalışma Phytotaxa dergisinde yayımlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Biyolüminesanın Dirilişi: 30 Yıl Sonra Peri Feneri Geri Döndü!
Yeniden Doğuş: Denizanalarının Dokunaçları, Bilim Dünyasını Hayrete Düşürüyor