Biyolüminesan Fenerler: Parlayan 10 İnanılmaz Canlı
Biyolüminesans, canlı organizmaların parlama yeteneğine verilen isimdir; canlı doğanın en muhteşem fenomenlerinden biridir. Ancak hayvanlar bu özelliğe gösteriş yapmak için değil, kamuflaj, korkutma veya iletişim gibi farklı biyolojik işlevleri yerine getirmek için sahiptir.
Ateşböcekleri: Parlama yeteneğine sahip bu böcek ailesinin 2000’den fazla türü vardır ve bunların çoğu tropikal ve subtropikal bölgelerde bulunur.
Doğa onları karınlarının alt kısmında bulunan özel organlar – fenerler ile ödüllendirmiştir. Fener böceklerinin farklı temsilcileri farklı renklerde ışık yayar: sarı, yeşil veya kırmızı.
Sadece renk olarak değil, aynı zamanda ışık sinyalinin türü açısından da farklılık gösterirler; bazı böcekler sürekli parlayabilir, diğerleri yanıp sönmeyi sever, diğerleri ise dış faktörlere bağlı olarak parlaklığı ayarlayarak gerektiğinde titreşimi “açar” ve “kapatır”.
Bunu neden yaparlar? Kural olarak, cinsel davranışın bir parçası olarak iletişim kurmak için. Ateşböcekleri ışık sinyalleri yardımıyla bir çağrıyı, rızayı ya da reddi gösterebilirler.
Denizanaları çeşitli biyolüminesan proteinleri sayesinde sualtı dünyasını süsler. Geceleri parıldayan denizanaları ile bezenmiş Güney Denizi, yıldızlı Ağustos gökyüzüne benzetilebilir.
Manzara büyüleyicidir, ancak denizanaları işlevlerini estetik duyularımızı memnun etmek için kullanmazlar – parıltıları protozoa ve kabuklular gibi çeşitli küçük organizmaları cezbeder: sinsi çok hücreli organizmalar için kolay av olurlar.
Brezilya’nın parlayan köpek balığına şakacı bir şekilde kurabiye kalıbı anlamına gelen “cookiecutter” lakabı takılmıştır: köpek balığı kurbanlarının vücudunda çok benzer yaralar bırakır.
Köpek balığının karnı, aşağıdan bakıldığında yırtıcı balığın daha az görünür olmasını sağlayan parlak yeşil bir floresan ışığı yayar. Bu, “kurabiye kalıplı köpek balığının” kendini kamufle etmesinin güzel bir yoludur.
İlginçtir ki Brezilya’nın ışıldayan köpek balığı sadece okyanus sularının diğer sakinleri için değil, denizaltılar için de tehlike oluşturmaktadır: ABD Donanması denizaltıları ışıldayan balığın neden olduğu hasarı onarmak için defalarca üsse dönmek zorunda kalmıştır.
Meşale salyangozu veya Hinea brasiliana, tehlike yaklaştığında mavi-yeşil bir ışıkla yanar. Diğer salyangozlar sadece baş bölgesinde sönük parlamalar yapabilirken, Hinea brasiliana güçlü bir meşale gibi parlar.
Bu parıltı sadece salyangoz avcılarını korkutup kaçırmakla kalmaz, aynı zamanda bu avcıların izini süren avcıları da kendine çeker.
Biyolüminesan bakteriler genellikle diğer organizmalarla simbiyoz halinde bulunur: deniz hayvanları vücutlarını yaşam alanı ve yiyecek olarak sağlar ve karşılığında bakterinin parlama yeteneğini kendi amaçları için kullanır.
Örneğin, istiridye kapanları (tropikal mercan resiflerinde bulunan balıklar) yüzgeçlerinde ışıldayan bakteriler barındırır ve bu bakteriler sayesinde avlarını cezbederler.
Sepiolida grubundaki kafadanbacaklı yumuşakçaların mantolarında da ışıldayan bakteriler bulunur: tek hücreli bakteriler kalamarın şekeriyle beslenir ve karşılığında “ev sahiplerini” arkadan aydınlatma etkisiyle daha az görünür hale getirir.
Arachnocampa mantar sivrisinekleri nemli mağaralarda, mağaralarda ve nemli ormanlarda yaşayan iki kanatlı böceklerdir. Mantarlarla beslenirler.
Arachnocampa sivrisineklerinin yaşadığı en şaşırtıcı mağaralardan biri Yeni Zelanda’da, Waitomo kasabası yakınlarındaki Kuzey Adası’ndadır.
Mağara salonları sistemi, orada yaşayan Arachnocampa sivrisineklerinin şaşırtıcı parıltısı nedeniyle bir planetaryum gibi görünüyor ve bu şekilde küçük böcekleri çekiyor.
Deniz safiri ya da Sapphirina sp; bir mücevher değil, küçük bir kafadanbacaklı kabuklu olan küçük bir parazit kopepoddur. Mikroorganizma adını, bir mücevher gibi bir yarı saydam renkten diğerine geçerek parıldama yeteneğine borçludur.
Görünüşe göre dişileri kendisine çeken bu işleve sadece erkek sahiptir.
Akrepler biyolüminesan hayvanlar değildir, ancak belirli bir dalga boyundaki ultraviyole ışığa maruz kaldıklarında parlak mavi-yeşil bir ışık yayarlar.
Akrep, yeterli ay ışığına maruz kaldığında da floresan verebilir. Akreplerin ultraviyole ışığındaki parıltısının işlevi hakkında bilim insanları bugüne kadar tartışmışlardır.
En son hipotezlerden biri, eklembacaklılara avlanmaya çıkıp çıkmamaya karar vermek için ışık seviyelerini izleme yeteneği kazandırdığıdır.
Parıldayan kalamarlar, Japonya kıyılarında izleyebileceğiniz gerçek bir ışık gösterisi sergileyebilir. Kalamarların çiftleşme mevsimine girdiği Mart ve Mayıs ayları arasında deniz kıyısını delici bir mavi parıltı kaplar.
Birlikte ışık saçabilir ya da su yüzeyinde bütün bir ışık deseni oluşturabilirler.
Genetik olarak yetiştirilen ışıklı hayvanlar, genetikçilerin deneylerinin sonucudur. Parlayan balıklar bir akvaryumu süslemek için yaratıldı ve floresan kedilerin bilim insanlarının çeşitli hastalıklar için gen terapisi geliştirmelerine yardımcı olması gerekiyordu.
Ancak şimdiye kadar bu alanda devrim niteliğinde bir keşif yapılmadı, “parlayan” DNA’nın kullanılmasıyla giderek daha fazla yeni parıldayan hayvan ortaya çıktı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Biyolüminesan Fenerler: Parlayan 10 İnanılmaz Canlı
Bitkilerin Zekası Üzerine Şok Edici Bulgular: Altınbaşaklar Tehlikeyi Hissedebiliyor!