Bir Papağan Kayıp Bir Dili Gerçekten Kurtardı mı?
Alman Coğrafyacı ve Doğa Bilimci Alexander von Humboldt, 19. yüzyılın başlarında Amazon havzasını keşfederken ilginç bir dile rastladı. Bu tuhaf dili daha önce hiç duymamış olmasının yanı sıra, kelimeler de hiç beklenmedik bir kaynaktan, bir papağandan geliyordu. Humboldt’a göre papağan, ölü bir kabile dilini konuşan son canlı varlıktı.
Bu hikâye o zamandan beri dilin kırılganlığının bir örneği olarak efsaneleşirken, diğerleri bunu bir hayal ürünü olarak görüp reddetti. Peki biz ne biliyoruz?
1799 yılının Haziran ayında, mükemmel bir araştırmacı/keşifçi olan Humboldt, Kuzey ve Güney Amerika’yı keşfetmek üzere İspanya’nın kuzeyindeki La Coruña’dan yola çıktı. Yolculuğu beş yıl sürmüş, bu süre zarfında Küba, Kolombiya, Ekvador ve daha sonra Peru ve Meksika’ya seyahat etmiş, ardından Amerika Birleşik Devletleri’ne ve oradan da Avrupa’ya geri dönmüştür.
Humboldt seyahati boyunca flora ve fauna ve hatta karşılaştığı yerel iklimlerle ilgili çok miktarda ekolojik ve zoolojik veri topladı. Ayrıca tanık olduğu insan kültürüne dair uzun notlar tuttu ve yerel politikadan farklı geleneklere kadar her şeyi detaylandırdı. İspanyolca konuşabilmesi de büyük bir avantajdı, çünkü seyahat ederken bazı yerel kabilelerle -en azından kısmen- iletişim kurmasını sağladı ki bu son derece tesadüfi bir durumdu.
Popüler hikâyeye göre Humboldt, günümüz Venezuela’sında Orinoco Nehri’ni keşfederken Maypures köyü yakınlarında yerel bir kabilenin yanında kalmıştır. Kaşif burada, çevresindeki diğerlerinden farklı konuşan bir papağanla karşılaşmış. Yerlilere sorduktan sonra, Humboldt’a kuşun bir zamanlar bölgeden zorla çıkarılan ve sonunda biraz uzaktaki küçük bir adacıkta ölen düşman bir kabileye ait olduğu söylendi. Görünüşe göre papağan, bu garip dili konuşabilen son kişiydi.
Her zaman gayretli bir araştırmacı olan Humboldt, görünüşe göre papağanı satın aldı ve kuşun konuşmasının fonetik seslerini kaydetmeye devam ettiği Avrupa’ya geri getirdi. Bunu yaparken de soyu tükenmiş bir dilin ve kültürün son sözlerini korumuş oldu.
Humboldt, kaydettiği papağan tarafından söylenen yaklaşık 40 kelimeyi kaydedebildi. Bu materyal, konuşacak kimse (ya da kuş) kalmadığında dillerin nasıl kolayca yok olabileceğine dair güçlü bir örnek olarak gören dilbilimci nesiller için bir ilham kaynağı olmuştur. Hatta 1997 yılında bir sanatçı bu kelimeleri modern papağanlara öğretmiş ve yeni neslin bu kayıp dili duyabilmesi için kayıtlarla birlikte turneye çıkmıştır.
Peki bu hikaye doğru mu? Kuşların eklemlenmesine dair bu hikâyeyi kutlayanlar olduğu gibi, muhtemelen hayal ürünü olduğu gerekçesiyle reddedenler de var. Bununla birlikte, Humboldt hikayesini desteklemek için bazı kanıtlar sunmuştur. Avrupa’ya döndükten kısa bir süre sonra yayınlanan bir kitabında Humboldt, Orinoco nehri üzerindeki bir şelalenin yanındaki bir köyde Guahibo halkıyla birlikte nasıl kaldığını anlatmıştır. Bu açıklamada papağanla karşılaştığını ve papağanın kaybolan savaşçı kabile Atures’in dilini konuştuğunu anlatmıştır. Humboldt şöyle yazmıştı:
“Atures’in son aileleri 1767’de hala varlığını sürdürüyordu… Yolculuğumuz sırasında Maypures’te yaşlı bir papağan gösterildi ve bölge sakinleri papağanın ne dediğini anlamadıklarını, çünkü Atures’in dilini konuştuğunu söylediler.”
Bu ilgi çekici hikayenin ardındaki gerçek her zaman belirsiz kalabilir, ancak bu en azından papağanın hatırlaması gereken sözde dil için bazı spesifiklikler sağlar. Eğer bu doğruysa, tesadüfi bir karşılaşmanın ve zeki bir kuşun bir dili nasıl kurtardığına dair eşsiz bir örnektir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber
Bilim İnsanları Papağanlara Birbirlerini Görüntülü Aramayı Öğretti