Bir Kara Delikten Gelen Rekor Seviyedeki Rüzgarlar Kaydedildi
Gökbilimciler, süper kütleli bir kara delikten rekor hızda rüzgarlar tespit etti: ışık hızının beşte biri hızında ivmelenen madde akımları. Uzmanlar, bu ölçeği “hayal etmenin neredeyse imkansız olduğu” şeklinde tanımlıyor.
Söz konusu kara delik, Dünya’dan yaklaşık 135 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan sarmal galaksi NGC 3783’ün merkezinde yer almaktadır. Kütlesi, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 30 milyon katıdır. Bu cisim, güçlü bir X-ışını patlamasının ardından gelen hiperhızlı kozmik rüzgarların patlamasıyla dikkat çekmiştir .
Kara delikten gelen rekor rüzgarlar
Gözlemler, patlamanın ardından aktif galaktik çekirdekten saniyede 60 bin kilometreden fazla bir hızla gaz akımlarının fışkırdığını gösterdi; bu, ışık hızının yaklaşık %20’sine denk geliyor .
Gökbilimciler daha önce bir kara deliğin gerçek zamanlı olarak bu kadar hızlı rüzgarlar ürettiğini hiç gözlemlememişlerdi. Hollanda Uzay Araştırma Enstitüsü’nden çalışma lideri Lii Gu, bu tür dinamiklerin daha önce tamamen teorik kaldığını belirtti .
Bilim insanları, bu güneş patlamasını ve ardından gelen “kasırgayı” kara deliğin etrafındaki manyetik alanların keskin bir şekilde yeniden yapılandırılmasıyla ilişkilendiriyor.
Hipotezlerine göre, manyetik alan çizgileri birbirine dolanmış ve ardından aniden “düzleşmiş”, bu da muazzam miktarda enerji açığa çıkarmıştır.
Uzmanlar, olayı güneş koronal kütle püskürmeleriyle karşılaştırıyor ancak kara delik söz konusu olduğunda olayın ölçeğinin kıyaslanamayacak kadar büyük olduğunu vurguluyorlar.
Buna karşılık, güneşten püskürtülen maddelerin hızı nadiren 1.500 km/s’yi aşar.
Bu keşif , Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) ait iki uzay tabanlı X-ışını gözlemevi olan XMM-Newton ve XRISM’in iş birliği sayesinde mümkün oldu . İlki patlamanın kendisini kaydederken, ikincisi rüzgar özelliklerini yüksek hassasiyetle ölçtü. Araştırmacılar, bu “tandem” yaklaşımını diğer aktif galaktik çekirdekleri incelemek için de uygulamayı planlıyorlar .
ESA astrofizikçisi Matteo Guainazzi’ye göre , süper kütleli kara deliklerin etrafındaki olaylar galaksilerin evrimini doğrudan etkiliyor: güçlü rüzgarlar hem yıldız oluşumunu baskılayabiliyor hem de galaktik ölçekte maddeyi yeniden dağıtabiliyor
Bu nedenle, aktif çekirdeklerdeki manyetik süreçleri anlamak, yalnızca kara delik astrofiziği için değil, aynı zamanda evrenin tarihini bir bütün olarak yeniden yapılandırmak için de önemlidir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bir Kara Delikten Gelen Rekor Seviyedeki Rüzgarlar Kaydedildi
İlk Kez Evrenin Başlangıcında Ortaya Çıkan “Dev Yıldızların” İzlerine Rastlanıldı