Bipolar Bozukluk ve Beyin: Ruh Hallerinin İniş Çıkışlarının Sırrı Çözüldü mü?
Bilim İnsanları Bipolar Bozukluğun Aşırı Ruh Hallerinin Beyinde Nerede Var Olduğunu Tespit Etti
Ruh halleri ve duygular günlük hayatımızda önemli bir rol oynar. Hatta olayları nasıl deneyimlediğimizi bile etkilerler – örneğin, güne umutlu ve enerjik mi yoksa huysuz ve uyuşuk mu hissederek başladığımız gibi. Bu, olayları olumlu ya da olumsuz bir şekilde yorumlamamızı etkileyebilir.
Bununla birlikte, bipolar bozukluğu olan kişilerde ruh hali hızlı ve öngörülemez bir şekilde değişebilir, böylece düşük veya yüksek bir ruh halinde “takılıp kalabilirler”, bu da önemli sonuçlara yol açabilir. Yine de araştırmacılar, ruh halindeki bu aşırı değişimleri neyin tetiklediğini tam olarak bilmiyorlar.
Biological Psychiatry Global Open Science’da yayınlanan yeni çalışmamız, bipolar bozuklukta ruh halini ve beynin hazza verdiği tepkiyi yönlendiren beyin bölgelerini ortaya çıkardı. Bulgularımızın bir gün daha iyi tedavilere yol açması mümkündür.
Hepimiz gün boyunca ruh halimizde değişimler yaşarız. İyi bir ruh halindeyken, olaylara daha olumlu bakma eğiliminde oluruz – eğer bir başarı serisi yaşarsak ve bir yükselişte olursak, iyi ruh halimiz de benzer şekilde yuvarlanır ve ivme kazanır. Aynı şekilde, kötü bir ruh halindeyken, kötü sonuçları olduklarından daha kötü olarak algılama eğiliminde oluruz – bu olumsuz ruh hali benzer şekilde ivme kazanır ve kendimizi daha kötü hissetmemize neden olabilir. Ruh halindeki bu tür bir ivme, olayları nasıl algıladığımızı ve aldığımız kararları etkileyebilir.
Yeni bir restorana ilk kez gittiğinizi düşünün. Eğer harika bir ruh hali içindeyseniz, muhtemelen bu deneyimi gerçekte olduğundan çok daha iyi olarak algılayacaksınız. Bu durum, gelecekteki bir ziyaretinizde de benzer, olumlu bir deneyim yaşayacağınıza dair beklentilerinizi oluşturabilir ve böyle olmadığında hayal kırıklığına uğramanıza neden olabilir.
Ruh halinin zevkli ya da ödüllendirici deneyimlerin algılanmasını saptırdığı sürecin, ruh halleri hızla aşırı uçlara tırmanabilen bipolar bozukluğu olan kişilerde daha da güçlendiği düşünülmektedir. Önceki araştırmalardan biliyoruz ki bu aşırı ruh hali döngüleri, sınavlarda başarılı olmak, bir mülk satın almak veya terfi almak gibi önemli hedefleri içeren yaşam deneyimlerinden tetiklenebilir. Bu, hedeflere ulaşmak ya da ulaşamamak şeklinde olabilir.
Bipolar bozukluk, onu yaşayanlar tarafından iki ucu keskin bir kılıç olarak tanımlanmıştır. Dalgalı (hipo)manik veya depresif ruh hali dönemlerinin yanı sıra, bipolar bozukluğu olan birçok kişi kendileri için önemli olan hedeflerin peşinden şiddetle koşar ve sonuç olarak genellikle başarılı olurlar.
Peki ruh halimiz zevkli deneyimlere yanıt olarak bir saniyeden diğerine değişirken beynimizde neler oluyor?
Beyindeki Ruh Hali Yanlılığı
Keyifli ve ödüllendirici deneyimler beyinde dopamin adı verilen bir nörokimyasalı içeren belirli devreleri harekete geçirir. Bu, deneyimin olumlu olduğunu ve bu zevkli deneyimi doğuran eylemleri tekrarlamamız gerektiğini öğrenmemize yardımcı olur. Beynin ödüle verdiği tepkiyi ölçmenin bir yolu, ödül sistemimizin zevk hissinden sorumlu anahtar alanı olan ventral striatumdaki aktiviteyi incelemektir.
Çalışmamız, bipolar bozukluğu olan 21 katılımcı ve 21 kontrol katılımcısında anlık duygudurum değişiklikleri meydana geldiğinde ventral striatumda neler olup bittiğini bulmayı amaçladı. Parasal ödüllere yanıt olarak bunu saniye mertebesine indirmek istedik.
Katılımcılarımızdan, bir beyin tarayıcısındayken gerçek miktarlarda para kazanmak veya kaybetmek için kumar içeren bir bilgisayar oyunu oynamaları istendi. Hangi alanların aktif olduğunu belirlemek amacıyla katılımcıların beyinlerindeki kan akışını ölçmek için fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) adı verilen bir teknik kullandık. Ayrıca katılımcıların ruh halindeki “ivmesini” (kazanmaya devam ederken ne kadar harika hissettiklerini) hesaplamak için bir matematiksel model kullandık.
Tüm katılımcılarda, beynin geçici ruh hali durumlarının deneyimi ve farkındalığıyla ilgili olan ön insula bölgesinde beyin aktivitesinin arttığını gözlemledik. Bununla birlikte, katılımcıların birçok kez kazandığı yukarı doğru ivme dönemlerinde, ventral striatumun yalnızca bipolar bozukluğu olan katılımcılarda güçlü, pozitif bir sinyal gösterdiği ortaya çıktı. Bu, bipolar bozukluğu olan katılımcıların daha yüksek bir ödül duygusu yaşadıkları anlamına gelir.
Ayrıca bipolar bozukluğu olan katılımcılarda ventral striatum ile anterior insula arasındaki iletişim miktarının azaldığını da bulduk. Kontrol grubunda hem ventral striatum hem de anterior insula birlikte ateşleniyordu. Bu, kontrol katılımcılarının görevdeki ödülleri algılarken ruh hallerini daha iyi akılda tutabildiklerini gösteriyor. Dolayısıyla katılımcılar kazanmayı ödüllendirici bulsa da, bunun kendilerini daha iyi bir ruh haline soktuğunun daha fazla farkında olduklarını düşünüyoruz. Bu, onların (iyi ya da kötü yönde) değişen bir ortama hızlı bir şekilde uyum sağlamalarına yardımcı olabilir ve onları gelecekte aşırı abartılı bir ödül alma beklentilerinden koruyabilir.
Ancak bipolar bozukluğu olan katılımcılar için bu durum tam tersiydi. Bu, ödülleri ne kadar heyecan verici veya zevkli buldukları dışında ruh hallerini daha az ayarlayabildikleri anlamına geliyor. Bu bulgular, bipolar bozukluğu olan kişilerin neden ruh hallerinin yükseldiği ve bazen normalden daha büyük riskler almalarına neden olduğu bir kısır döngüye sıkışıp kalabildiklerini açıklamaya yardımcı olabilir.
Olumlu bir ruh halini tetikleyen mekanizma, aynı zamanda olumsuz bir ruh hali döngüsünü de tetikleyebilir. Galibiyet serisindeyseniz ve beklenmedik bir şekilde kaybederseniz, ruh haliniz olumsuz bir döngüye doğru kayabilir, beklentiler olumsuz hale gelebilir ve davranışlar buna göre değişebilir. Ancak gelecekteki çalışmaların olumsuz duygudurum döngülerini daha spesifik olarak araştırması gerekecektir.
Bulgularımız aynı zamanda bipolar bozukluğu olan kişilerin, heyecan verici deneyimleri azaltmadan ruh hallerini algılarından ve kararlarından daha iyi ayırmalarına yardımcı olacak müdahalelerin geliştirilmesine de yardımcı olabilir. Dopamin nöronları ventral striatumla yakından bağlantılı olduğundan, dopamin ilacının bu ruh hali yanlılığını iyileştirip iyileştiremeyeceğini görmek ilginç olacaktır.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Bipolar Bozukluk ve Beyin: Ruh Hallerinin İniş Çıkışlarının Sırrı Çözüldü mü?
Dişlerinizi Kaybettiniz mi? Bu Yeni İlaç Dişlerinizi Geri Getirebilir!
Dişlerinizi Kaybettiniz mi? Bu Yeni İlaç Dişlerinizi Geri Getirebilir!
Bipolar Bozukluk ve Beyin: Ruh Hallerinin İniş Çıkışlarının Sırrı Çözüldü mü?