Binlerce Yıllık Harita, Kayıp Antik Şehri Ortaya Çıkardı
Arkeologlar, Ürdün’ün güneyinde, 6. yüzyıldan kalma ünlü Madaba Mozaik Haritası’nda tasvir edilen ancak 1.500 yılı aşkın bir süredir bulunamayan, uzun süredir kayıp bir Bizans yerleşimi olan Tharais’in yerini başarıyla tespit etti. Bu olağanüstü buluntu, antik Kutsal Topraklardaki erken dönem Hıristiyan toplulukları ve ticaret ağları hakkında eşi benzeri görülmemiş bilgiler sunarak tarihi haritaların modern arkeolojik keşiflere hala nasıl rehberlik edebileceğini gösteriyor.
Archaeology Magazine’in haberine göre keşif, Mu’tah Üniversitesi’nde Arkeoloji Doçenti olan Dr. Musallam R. Al-Rawahneh tarafından, 2021-2024 yılları arasında modern El-ʿIrāq köyü yakınlarındaki Karak Valiliği’nde kapsamlı bir saha çalışması yürütülerek gerçekleştirildi. Bu buluş, Ürdün’ün Madaba kentindeki Aziz George Rum Ortodoks Kilisesi’nde bulunan ve Kutsal Topraklar’ın günümüze ulaşan en eski haritası olan Madaba Mozaik Haritası’nın dikkatli bir şekilde analiz edilmesiyle ortaya çıktı.
Antik Ticaret Yolları Üzerindeki Kutsal Alan
Kazı, Tharais’in basit bir tarım köyünden çok daha fazlası olduğuna dair ikna edici kanıtlar ortaya koydu. Dr. Al-Rawahneh’in ekibi, karmaşık mozaik zemin parçaları, dikdörtgen bir taş kapı ve bölgedeki diğer Bizans dini yapılarının karakteristik eşik taşlarıyla tamamlanmış bazilika tipi bir Bizans kilisesinin kalıntılarını ortaya çıkardı. Tharais’in antik haritadaki önemi ve bu önemli kilise yapısının keşfi, buranın hem kutsal bir hac yeri hem de önemli bir ticari dinlenme durağı olarak hizmet verdiğini göstermektedir.
Madaba Mozaik Haritasının Al-Karak, Ἀi, Zoar ve Tharais’i (Θαραίς) gösteren bölümü, yerleşimin antik dünyadaki önemini göstermektedir (M. R. Al-Rawahneh/Gephyra).
Tharais’in Moabit Platosu ile Ölü Deniz’in güneydoğu kenarı arasındaki stratejik konumu, onu Zoar’ı (bugünkü Ghor es-Safi) Ürdün’ün merkezine bağlayan hayati ticaret yolları üzerinde konumlandırmıştır. Bu ikili dini-ticari rol, yerleşimi Bizans döneminde önemli bir topluluk haline getirmiş ve zorlu çöl manzarasında gezinen yolculara, hacılara ve tüccarlara hizmet vermiştir.
Ekonomik Kendi Kendine Yeterlilik ve Hristiyan Topluluğu
Arkeolojik kanıtlar Tharais’in son derece kendi kendine yeten bir topluluk olarak faaliyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kazılarda ortaya çıkarılan bir zeytinyağı presi, bir üzüm presi ve bir su değirmeni, hem sakinlerin hem de yolcuların geçimini sağlayan sofistike tarım ve gıda işleme faaliyetlerine işaret etmektedir. Bu bulgular, dini bağlılığı ekonomik refahla birleştiren, gelişen bir Bizans yerleşiminin resmini çizmektedir.
Tharais’te bulunan taştan bir zeytin presi, yerleşimin tarımsal açıdan kendi kendine yeterliliğinin ve ekonomik öneminin kanıtı. (M. R. Al-Rawahneh/Gephyra).
MS 5. ila 7. yüzyıllara tarihlenen Yunanca ve Latince mezar yazıtlarının keşfi, Tharais’te gelişen Hıristiyan topluluğuna dair doğrudan kanıtlar sunmaktadır. Dr. Al-Rawahneh, bu yazıtların “Hıristiyan imgeleri ve referansları içerebileceğini” ve Bizans döneminin zirvesinde bu uzak çöl bölgesinde önemli bir Hıristiyan nüfusun varlığını doğruladığını belirtti.
Antik Haritacılığın Gücü
Tharais’in yeniden keşfi, antik Kutsal Topraklar’daki 157 bölgeyi gösteren Madaba Mozaik Haritası’nın olağanüstü doğruluğunu ve kalıcı değerini gözler önüne seriyor. 6. yüzyılın ortalarında yaratılan bu olağanüstü yer mozaiği, tarihi metinlerde adı geçen kayıp yerleşim yerlerini bulmak isteyen arkeologlar için paha biçilmez bir rehber görevi görmüştür. Tharais’in bulunmasındaki başarı, haritanın güvenilirliğini doğrulamakta ve üzerinde tasvir edilen diğer birçok “kayıp” şehrin de yeniden keşfedilebileceğini göstermektedir.
Dr. Al-Rawahneh’in metodolojisi, geleneksel arkeolojik araştırma tekniklerini tarihi kayıtların ve yerel bilginin dikkatli analiziyle birleştirdi. El-ʿIrāq bölgesinde artan miktarda Bizans çanak çömleği ve yapı kalıntıları, alanın Madaba Haritası’nda gösterilen antik Tharais olarak pozitif tanımlanmasına yol açan önemli ipuçları sağlamıştır.
Tharais toplumunun sofistike gıda işleme becerilerini gösteren, zeytinyağı presi ya da tahıl değirmenine ait silindirik bir taş. (M. R. Al-Rawahneh/Gephyra).
Terk Edilme ve Koruma
Arkeolojik kanıtlar, Tharais’in muhtemelen depremler, iklim değişiklikleri ve bölgedeki Bizans egemenliğinden İslam egemenliğine geçiş gibi doğal ve siyasi faktörlerin bir araya gelmesi nedeniyle MS 7. yüzyılda terk edildiğini göstermektedir. Bu terk edilme, yerleşimin aktif yaşamının sonunu işaret ederken, kalıntıları koruyucu tortu örtüsü altında büyük ölçüde bozulmadan bıraktığı için modern arkeologlar için şanslı olmuştur.
Alandan çıkarılan eserler, Roma döneminden erken İslam dönemine kadar uzanmakta ve birkaç yüzyıl boyunca sürekli işgale işaret etmektedir. Buluntular arasında çanak çömlek parçaları, taş aletler, cam parçaları ve fosiller yer almakta ve bu eski çöl topluluğundaki günlük yaşamın kapsamlı bir resmini sunmaktadır.
Modern Gelişime Karşı Yarış
Tharais’in keşfi arkeolojik dedektiflik çalışmalarının bir zaferini temsil ederken, alan şimdi yeni zorluklarla karşı karşıya. El-ʿIrāq köyü çevresindeki modern kentleşme, düzgün bir şekilde kazılıp incelenmeden önce ek arkeolojik kanıtları yok etme tehdidinde bulunuyor. Bu durum, bölgenin kapsamlı bir şekilde araştırılması ve korunmasına duyulan acil ihtiyacın altını çizmektedir.
Dr. Al-Rawahneh’in devam eden araştırmaları, bu olağanüstü Bizans topluluğunun günlük yaşamı, ticaret ağları ve dini uygulamaları hakkında daha da fazla şey ortaya çıkarmayı vaat ediyor.
Tharais’in bu başarılı tespiti, antik kaynakların modern arkeolojideki geçerliliğinin devam ettiğini göstermektedir. İnsanlığın günümüze ulaşan en eski Kutsal Topraklar haritasında öne çıkan yerlerden biri olan Tharais, artık bu olağanüstü mozaikte tasvir edilen Bizans dünyası ile Orta Doğu’daki erken dönem Hıristiyan topluluklarına dair çağdaş anlayışımız arasında somut bir bağlantı görevi görmektedir. Bu buluntu, tarihsel açıdan önemli bu bölgede geç antik dönemi karakterize eden karmaşık ticaret, din ve kültür ağlarına ilişkin araştırmalar için yeni yollar açmaktadır.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Türkiye’de Bir Çiftçi Devasa Bir Mozaik Buldu! Arkeologlar Hayrete Düştü