Bilim İnsanları Nihayet Açıklayabiliyor: Astronotlar Uzayda Neden Kabız Olur?
Uzayda birçok şey değişir, bağırsakların işleyişi de dahil. Kabızlık, uzay yolculuğunun bilinen bir yan etkisidir, ancak şimdiye kadar bunun neden olduğu hakkında çok az şey biliniyordu.
Kabızlık, astronotlar için yaygın bir sorundur, ancak uzay yolculuğu sırasında gelişmesinin biyolojik nedeni belirsizliğini korumaktadır.
Kopenhag Üniversitesi’nden NASA ile işbirliği yapan araştırmacılar, yerçekimi ortadan kalktığında sindirim sisteminde nelerin değişebileceğine dair kanıtlar buldu. Uluslararası Uzay İstasyonu’nda aylar geçiren 52 astronottan alınan kan örneklerini analiz eden araştırmacılar, Dünya’dan ayrıldıktan sonraki haftalar içinde ortaya çıkan gastrointestinal değişiklikleri tespit etti.
Beslenme, Egzersiz ve Spor Bölümü’nde doçent ve çalışmanın ortak ilk yazarı Giorgia La Barbera, “Astronotların kan örneklerinde, bağırsak bakterilerinin uzaya varışlarından sonraki haftalar içinde proteini normalden daha fazla fermente etmeye başladığını gösteren değişiklikler görüyoruz ve bu değişiklik Dünya’ya döndüklerinde de devam ediyor” diyor.
Daha yavaş sindirim bağırsak metabolizmasını değiştirebilir.
Protein fermantasyonu, diyet lifi tükendiğinde bağırsaktaki bakterilerin lif yerine proteini parçalamaya başlamasıyla gerçekleşir. Bu süreç sadece uzay uçuşlarına özgü değildir, aynı zamanda dünyadaki birçok insanda da görülür.
Makalenin ortak yazarlarından ve Beslenme, Egzersiz ve Spor Bölümü’nde doçent olan Henrik Roager, “Uzaydaki yerçekimsizliğin, yiyeceklerin bağırsaklardan daha yavaş geçmesine neden olması muhtemeldir ve bu da artan protein fermantasyonu belirtilerini görmemizle örtüşmektedir. Bu durum, astronotlardaki kabızlığı da açıklamaya yardımcı olabilir” diyor.
Bağırsak değişiklikleri sindirimden daha fazlasını etkileyebilir.
Bu bulgu, astronotların kanındaki metabolitlerin incelenmesinden ortaya çıktı. Kan dolaşımında bulunan bu küçük moleküller, vücudun metabolizmasının nasıl işlediğine dair ipuçları veriyor ve diyet ve bağırsak aktivitesi gibi faktörleri yansıtabiliyor.
Bu önemlidir çünkü bağırsaktaki değişiklikler sindirimin ötesinde etkilere sahip olabilir ve potansiyel olarak beyin de dahil olmak üzere vücudun diğer bölümlerini etkileyebilir.
Araştırmanın kıdemli yazarı ve Beslenme, Egzersiz ve Spor Bölümü profesörü Lars Ove Dragsted, “Protein fermantasyon ürünlerinin sıklıkla böbrek hasarı, ruh hali üzerindeki potansiyel etkiler veya odaklanma yeteneğinin azalması gibi olumsuz sağlık sonuçlarıyla ilişkilendirildiğini biliyoruz” diyor.
Daha uzun süren görevler, içgüdüsel karşı önlemler gerektirebilir.
Uzay ajansları Ay’a ve daha uzak noktalara daha uzun süreli insanlı görevler için hazırlık yaparken, araştırmacılar bu bağırsak değişikliklerini anlamanın giderek daha önemli hale gelebileceğini söylüyor.
Giorgia La Barbera, “Uzayda daha uzun yolculuklar planladığımızda -örneğin Mars’a- uzay yolculuğunun bağırsaklar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için önlemler alınması gerekebilir” diyor.
Henrik Roager, “Bulgularımız, diyet lifini artırarak, prebiyotik takviyesi veya peristalsisi teşvik eden ve bağırsak geçiş süresini azaltan diğer tedavi türleri yoluyla potansiyel müdahalelere ışık tutabilir. Bu, protein fermantasyonunu azaltmaya ve böylece sağlıklı bir bağırsak ortamı sağlamaya ve olumsuz sağlık sonuçlarından kaçınmaya yardımcı olacaktır” diye ekliyor.
Yatağa bağımlı hastalar da benzer etkilerle karşılaşabilir.
Olası etkiler yalnızca astronotlarla sınırlı değil. Araştırmacılar, bulguların hareketleri ciddi şekilde kısıtlanmış olan yeryüzündeki insanlar için de geçerli olabileceğini öne sürüyor.
Makalenin kıdemli yazarı Lars Ove Dragsted, “Bu bilgiyi yatağa bağımlı hastalara yardımcı olmak için kullanabilirsiniz. Onlar da kabızlık yaşıyorlar ve muhtemelen sağlık sorunlarını daha da kötüleştirebilecek artmış protein fermantasyonuna da sahipler” diye sonuçlandırıyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bilim İnsanları Nihayet Açıklayabiliyor: Astronotlar Uzayda Neden Kabız Olur?
Venüs’te Yaşam Mümkün mü? Peptitler Sülfürik Asit Bulutlarında Hayatta Kalabilir mi?