Bilim İnsanları Daçya’daki Sfenksin Üzerindeki Mistik Yazıtın Gizemini Çözdü
Bronz bir sfenks heykeli üzerinde 19. yüzyılın başlarında keşfedilen bir yazıtın gizemi 200 yıl sonrasına kadar çözülememiştir. Bir zamanlar antik bir Roma eyaleti olan Daçya’da, 19. yüzyılda, günümüzde Romanya olan bölgede 3. yüzyıla ait bronz bir sfenks heykeli bulunmuştur.
Ancak sanat eseri daha sonra 1848 civarında heykeli saklayan Avrupalı bir kont tarafından çalındı. Sfenks hiçbir zaman bulunamamış olsa da, neyse ki araştırmacılar sfenksin detaylı bir çizimini muhafaza etmişlerdir.
Dacia’dan Antik Sfenks
Daçya, tarih boyunca çeşitli imparatorlukların yönetimine tanıklık etmiş olan Romanya ve Moldova’nın eski adıdır. Eski zamanlarda Dacia, Dacia Krallığı’nın bir parçasıydı ve daha sonra MS 106 yılında Roma İmparatoru Trajan tarafından fethedildikten sonra Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti haline geldi.
Ancak 3. yüzyılda Gotlar ve diğer kabilelerin istilaları Roma kontrolünü zayıflatmış ve MS 270 civarında Romalılar Daçya’yı terk etmiştir. Daçya daha sonra çok sayıda başka imparatorluk tarafından yönetilmiştir.
Mediterranean Archaeology and Archaeometry dergisinde 30 Aralık 2023 tarihinde yayımlanan bir çalışmaya göre, 19. yüzyılda keşfedilen ve kaybolan Daçya’daki bir sfenks üzerindeki yazıt nihayet deşifre edildi.
Bu çok kısa ama “alışılmadık” bir şiirdir. Buna göre, bronz sfenks heykelinin kaidesinin etrafındaki yazıt arkaik Yunan alfabesiyle yazılmıştır; ancak fonetik anlamlar Yunanca’da hiçbir anlam ifade etmeyen bir metin ortaya koymaktadır.
Bu nedenle yazıtın anlamı bilim insanlarına meydan okumuştur: dahası, belki de metin soldan sağa okunduğu için, antik normlardan “alışılmadık” bir sapma olduğu için araştırmalar başarısız olmuştur.
Kâtip büyük olasılıkla arkaik Yunan alfabesini kullanarak Yunanca olmayan bir şeyi ifade etmeye çalışıyordu. Arkaik Yunan alfabesinin fonetik değerleri Proto-Macarca’daki kısa bir ritmik dizeyi yansıtmaktadır.
Roma eyaletinden bir mesaj
Deşifre edilen yazıtın tercümesinde “İşte, işte, tapın: kutsal aslana bakın” yazmaktadır ki bu da sfenkse tapınmak için bir emir olarak alınabilir.
“İlk başta semboller şifreli görünüyordu, ancak kısa sürede Yunan alfabesinin harflerini kolayca tanıdık, bazıları daha arkaik bir şekle sahipti” diyor Çalışmanın yazarı ve ABD’deki Nebraska Üniversitesi’nde profesör Peter Reves.
Bronz sfenks heykeli, şu anda Delphi Arkeoloji Müzesi’nde bulunan MÖ 560 yılına ait ünlü Nakşa sfenksiyle çarpıcı benzerlikler taşımaktadır. Bununla birlikte, sfenks kültü büyük olasılıkla Nakşa’dan Daçya’ya yayılmıştır.
Reves, şifresi çözülen mesajın dikkat çekici olduğunu çünkü “sfenks kültünün, bugün pek çok insanın aşina olduğu Roma tanrı ve tanrıçalarını temsil eden ana akım antik Roma mitolojisinin bir parçası olmadığını” sözlerine ekledi.
Uzman, sfenks heykelinin, Roma İmparatorluğu’nda kayıtları çok daha az bulunan bir azınlık dinine ait bazı kayıtlar içermesi bakımından benzersiz olduğunu vurguladı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Bilim İnsanları Daçya’daki Sfenksin Üzerindeki Mistik Yazıtın Gizemini Çözdü