Beyindeki Garip Hata, Milyonlarca Kişide Kaybolmuşluk Hissi Yaratıyor
Bilim insanları deja vu’nun tam tersi olan yeni bir beyin arızası keşfetti.
Deja vu, bir anı daha önce yaşadığınıza dair rahatsız edici bir his iken, jamais vu tanıdık bir şeyin aniden yabancı hissettirmesidir – sanki ilk kez karşılaşıyormuşsunuz gibi.
Muhtemelen bunu hissetmişsinizdir: memleketinizde yürürken aniden kaybolmuş hissetmek veya kulağa garip ve anlamsız gelene kadar ortak bir kelimeyi tekrarlamak.
Tekrar genellikle tetikleyicidir. Aşinalıkla aşırı yüklenen beyin kısa devre yapar ve sıradan olanı tuhaf hissettirir.
Aynı şeyi tekrar tekrar yapmak ya da bir şeye çok uzun süre bakmak bu duruma yol açabilir. Ancak araştırmacılar bazen bu durumun uyarı vermeden ortaya çıktığını söylüyor.
İskoçya’daki St Andrews Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Dr. Akira O’Connor bir keresinde araba kullanırken jamais vu yaşamış.
Birdenbire kenara çekip pedalları ve direksiyonu nasıl kullanacağını kendine hatırlatmak zorunda kaldı.
O ve meslektaşları bu sinir bozucu hissin nereden geldiğini bulmak istediler.
İki deney sonucunda, jamais vu’nun bir şeyin çok otomatik hale geldiğine dair bir sinyal olduğunu ve sizi tekrardan ‘kurtulmaya’ zorladığını buldular.
Genellikle deja vu’nun zıttı olarak kabul edilen Jamais vu, tanıdık bir şeyin aniden, sanki daha önce hiç görmemiş veya deneyimlememişsiniz gibi yabancı hissettirmesidir.
O’Connor ve Fransa’daki Grenoble Alpes Üniversitesi’nde bilişsel nöropsikoloji profesörü olan meslektaşı Dr. Chistopher Moulin, The Conversation’da ‘Gerçek dışılık hissi aslında bir gerçeklik kontrolüdür’ diye yazdı.
‘Bunun olması mantıklı. Bilişsel sistemlerimiz esnek kalmalı ve tekrarlayan görevlerde çok uzun süre kaybolmak yerine dikkatimizi ihtiyaç duyulan yere yönlendirmemize izin vermelidir,’ diye eklediler.
İlk deneylerinde 94 lisans öğrencisinden aynı kelimeyi tekrar tekrar yazmaları istendi.
Bunu, yaygın terimlerden (‘kapı’ gibi) daha yaygın olmayan terimlere (‘çayır’ gibi) kadar değişen 12 farklı kelimeyle yaptılar.
Araştırmacılar katılımcılardan mümkün olduğunca hızlı yazmalarını istemiş, ancak garip hissetmeye başladıklarında, sıkıldıklarında veya elleri acımaya başladığında durabileceklerini söylemişlerdir.
Katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i jamais vu yaşamaya başladıkları için en az bir kez durdu.
Bu his genellikle yaklaşık bir dakikalık yazmadan veya 33 tekrardan sonra ortaya çıktı ve katılımcılar tanıdık kelimeler yazarken daha sık yaşandı.
İkinci deney de temelde aynıydı, ancak katılımcılardan sadece araştırmacıların en yaygın kelime olduğunu varsaydıkları ‘the’ kelimesini tekrar tekrar yazmaları istendi.
Bu sefer, katılımcıların yüzde 55’i jamais vu nedeniyle yazmayı bıraktı, ancak bu hissi tetiklemek için sadece 27 tekrar gerekti.
Aynı kelimeyi tekrar tekrar yazmak jamais vu’yu tetikleyebilir.
Deneyimlerini, kelimelere baktıkça anlamlarını kaybetmeleri, ellerinin kontrolünü kaybetmiş gibi hissetmeleri ve kelimenin aslında bir kelime olmadığını ama birisinin onları kelime zannetmeleri için kandırdığını hissetmeleri olarak tanımladılar.
Araştırmacılar bulgularını Şubat 2020’de Memory dergisinde yayınladılar.
Daha önceki çalışmalarda da bu garip beyin aksaklığı tespit edilmişti, ancak O’Connor, Moulin ve meslektaşları, tekrardaki anlam kayıplarını belirli bir duyguya (jamais vu) bağlayan ilk kişiler oldu.
Bu duygunun amacının, tekrarlayan bir zihinsel duruma ya da davranış dizisine saplanıp kaldığınızda sizi gerçeğe geri döndürmek olduğuna inanıyorlar.
Uzmanların jamais vu hakkında hala anlamadıkları çok şey var; buna jamais vu’yu tetikleyen kesin nörolojik mekanizma ve epilepsi ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB) gibi beyin bozukluklarıyla potansiyel ilişkisi de dahil.
Ancak en azından bu ürkütücü yabancılık hissinin aslında sadece beyninizin size gerçeklik kontrolü yaptığından emin olabilirsiniz.
Kaynak: https://www.dailymail.co.uk