Beş Bin Yıllık Bilmece: Stonehenge’in Sunak Taşı Nereden Geldi?
Yeni araştırmalar, Sunak Taşı olarak adlandırılan taşın İngiltere’nin güneyindeki anıta yerleştirilmek üzere İskoçya’dan yedi yüz elli kilometrelik bir yolculukla taşındığını ortaya çıkardı.
Stonehenge’i inşa eden Neolitik insanların yaklaşık beş bin yıl önce böylesine ağır bir bloğu tepeler ve vadiler üzerinden taşımayı nasıl başardıklarını hala bilmiyoruz, ancak bu keşif, antik harikanın daha önce inanılandan daha da önemli olabileceğini gösteriyor.
İngiltere’deki Aberystwyth Üniversitesi’nden jeolog Richard Bevins, “Bu bulgular gerçekten olağanüstü – geçtiğimiz yüzyıl boyunca düşünülenleri altüst ediyor,” diyor. “Dünyaca ünlü bu antik anıttaki belki de en ünlü taşlardan birinin yaşını ve kimyasal bileşimini belirlemeyi başardık.”
Britanya’nın kadim ve gizemli coğrafyasında yer alan Stonehenge, yüzyıllardır insanları büyülemiştir. Onu kimin inşa ettiğinden ya da tam olarak ne amaçla yapıldığından emin olmasak da, anıt hakkında daha fazla bilgi edinmek için taşların kendisini inceleyebiliriz.
Stonehenge’i oluşturan taşların çoğu magmatik mavi taşlardan, diğerleri ise sarsıntılı kumtaşından oluşuyor. Mavi taşlardan oluşan iç halkanın izi, Galler’de yaklaşık iki yüz otuz kilometre uzaklıktaki bir taş ocağına kadar sürülmüştür. Bununla birlikte, merkezdeki Sunak Taşı, kökeninin izini sürmek daha zor olan morumsu yeşil bir kumtaşı levhasıdır.
Taş 80 olarak da bilinen Sunak Taşı sıra dışıdır. Toprağa gömülüdür ve diğer iki taş dik bir şekilde üstünde durmaktadır. Arkeologlar bu şekilde mi yerleştirildiğinden yoksa devrilmeden önce dik durup durmadığından emin değiller. Eğer dik durduysa, yaklaşık altı ton (altı nokta altı ABD tonu) ağırlığında ve diğer taşlarla uyumlu olarak yaklaşık dört nokta dokuz metre (on altı fit) uzunluğunda olmalıydı.
Taşın konumu gündönümlerinde Güneş ile aynı hizada yer almaktadır ve bu da onun önemini göstermektedir. Değeri ayrıca oyulduğu kayanın eşsizliği ve çevresindeki monolitlerden önemli ölçüde farklı olmasıyla da ortaya çıkmaktadır.
Daha önce bir grup araştırmacı, Sunak Taşı’nı oluşturan kumtaşının kimyasal analizini yaparak bileşiminin yakınlardaki yerlerle ilişkilendirilip ilişkilendirilemeyeceğini araştırmıştı. Taşın alışılmadık derecede yüksek baryum içeriğinin çevredeki herhangi bir kumtaşıyla eşleşmediğini keşfettiler.
Araştırmalarını genişleten araştırmacılar, Avustralya’daki Curtin Üniversitesi’nden jeolog Anthony Clarke liderliğinde, kumtaşı içindeki mineral tanelerini analiz ettiler ve özellikle taşın iki örneğinden elde edilen zirkon, apatit ve rutil tanelerine odaklandılar.
Bu tanelerin izotopik tarihlendirmesi, araştırmacıların taş için bir yaş profili oluşturmalarını sağladı. Örneğin, bazı zirkonlar dört ila iki buçuk milyar yıl önce oluşurken, daha genç taneler bir nokta altı ila bir milyar yıl öncesine tarihleniyor. Apatit ve rutil ise dört yüz yetmiş ila dört yüz elli sekiz milyon yıl önce oluşmuştur.
Bu yaş profili, Stonehenge’den en az yedi yüz elli kilometre uzaklıkta bulunan İskoçya’daki Orcadian Havzası’ndaki eski kırmızı kumtaşı yataklarıyla dikkate değer bir benzerlik taşıyordu.
Clarke, “Bu belirgin kimyasal parmak izi, taşın İskoçya’daki Orcadian Havzası’ndaki kayalardan kaynaklandığını gösteriyor,” diye açıklıyor. “İskoç kökenleri göz önüne alındığında, bulgular böylesine devasa bir taşın M.Ö. iki bin altı yüz civarında çok uzak mesafelere nasıl taşındığına dair büyüleyici sorular ortaya çıkarıyor.”
Taşın nasıl taşındığını hâlâ tam olarak bilmesek de, bu kadar uzun bir mesafenin zorlu arazi koşullarında aşılması, olağanüstü bir ustalık ve kararlılığa işaret ediyor. Bu aynı zamanda Neolitik insanların bir çeşit deniz taşımacılığına sahip olabileceğini ve sofistike ticaret ağlarının mevcut olduğunu gösteriyor. Taşın yolculuğunun ardındaki yöntemleri ve nedenleri anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulsa da, Stonehenge’deki Sunak Taşı’nın varlığı bile şaşırtıcı olmaya devam ediyor.
Aberystwyth Üniversitesi’nden jeokimyacı Nick Pearce, “Kat edilen mesafe o zaman için hayret verici,” diyor. “İskoç kökenli olması, bu dönemde Britanya Adaları’nda yüksek düzeyde bir toplumsal örgütlenmeye işaret ediyor. Bu bulgular Neolitik topluluklar, bunların bağlantıları ve ulaşım sistemleri hakkındaki anlayışımızı önemli ölçüde etkileyecektir.”
“Umarım bu araştırma Sunak Taşı, Stonehenge’e yolculuğu ve kökenleri hakkında yeni bakış açılarına yol açar. Eminim ki bu araştırma, Stonehenge’in gelişimi hakkında yeni düşüncelere yol açacaktır.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Beş Bin Yıllık Bilmece: Stonehenge’in Sunak Taşı Nereden Geldi?
Kefalonya’da Bulunan Kalsiyum Karbonatla Kapatılmış 3.100 Yıllık Esrarengiz Kuyular
Kefalonya’da Bulunan Kalsiyum Karbonatla Kapatılmış 3.100 Yıllık Esrarengiz Kuyular
Beş Bin Yıllık Bilmece: Stonehenge’in Sunak Taşı Nereden Geldi?