Ben Değersiz miyim Adler? Toplumumuzda ve yakınımızda hatta kendimizde bile gözlemlediğimiz belki de hayatımızın olumsuz gittiğini düşünmemizde çok büyük etkisi olan aşağılık kompleksi nedir?
Aşağılık kompleksinin yaratıcısı ve bulucusu Adler’dir. Alfred Adler, bireysel psikoloji ekolünün kurucusu, Yahudi kökenli Avusturyalı psikiyatristtir. Adler, Freud gibi Psikoloji alanındaki en ünlü kişilerden biridir. Psikoloji alanında belli başlı psikolojik yaklaşımlar vardır. Mesela Psikanalisttik (Freud), Hümanisttik yaklaşım (Maslow, Rogers) ve daha saymadığım insan psikolojine farklı pencerelerden bakan çok fazla yaklaşım vardır.
Adler’in kuramına göre hayat sorunları üç başlık altında toplanmıştır; dostluk sevgisi, meslek ve cinsel sevgi. Bu temel varsayımlarımızdan insanoğlunun ilerlemesine ilişkin çok önemli bir sonuç ortaya çıkmaktadır; SOSYAL İLGİ. Bu kavram her saniye bireyler ile büyüyüp gelişmektedir. İnsanoğlunun ilerlemesini, sosyal ilginin daha üst düzeylere doğru gelişmesi olarak tanımlayabiliriz. Adler bu konuyla ilgili şu fıkrayı anlatmıştır: Gençliğini sefalet ve fakirlik içinde geçirmiş zengin bir kişi, kendi soyundan gelecekleri bu tehlikeden korumak istemektedir. Bir avukatla konuşur, servetini açıkladıktan sonra, soyundan gelecekleri 10.kuşağa kadar korumak istediğini söyler. Avukat bir hesap yapar ve müşteriye şöyle der;’ servetiniz, rahatlıkla yetecektir. Ama bunu yaparken, koruduğunuz çocukların, sizin kuşağınızdaki bin kişiye daha, size oldukları kadar yakın akraba olacaklarını biliyor musunuz?’ Buradan hareketle insanoğlunun topluma katkısı ve dolayısıyla ilerleme kaçınılmazdır. Hiçbir katkısı bulunmayanlar ya da gelişmeye engel olanlar kaybolmuştur ve onların hayatlarından bir iz yoktur.
Bu fıkradan sonra çıkardığımız sonuç birey sürekli gelişen, sosyal ilgi, başarı için çaba gösteren kişidir. Başarı için yaşayan ve bunu amaç edinmiş kişilerin başarısız oldukları zaman hissettiği çaresizlik, becerisizlik ve aşağılanmışlık duygusu kaçınılmazdır. .
Aşağılık kompleksi, kişinin kendini diğer insanlardan bazı alanlarda veya konularda aşağıda hissetmesinden kaynaklanan, psikolojik bir hastalıktır. Hasta kendini başka insanlarla kıyasladığı zamanki hissettiği duygular yetersizlik, becerisizlik ve bunun gibi birçok olumsuz duygudur. Bu rahatsızlığa sahip olan kişiler, sürekli kendilerini ispat etme çabasına girerler. Hastaların aile geçmişi bu hastalığın ortaya çıkmasında büyük paya sahiptir. İleri yaşlarda ise daha büyük kişilik problemlerine yol açabilir.
Aşağılık kompleksine yakalanmış kişiler hayatlarını ve geleceklerini bu psikolojik rahatsızlık etmeniyle yönlendirmeleri kaçınılmazdır. Bu rahatsızlığa maruz kalan kişilerin kişilik özellikleri de kompleksin nasıl ortaya çıkacağını belirler bir bakıma.
Çekingen kişiliğe sahip olan insanlarda çok kolay bu kompleks gelişebilmektedir.
Narsist kişilerde ise kendini yükseklerde görme aşağılık kompleksiyle savaşmalarının sonucunda tepki olarak ortaya çıkmaktadır.
Bağımlı kişilerde ise kompleks bireyin hayatı boyunca birilerine bağlı olarak yaşamasına sebep olur. Sonuç olarak bunu suyun konduğu kaba göre şekil alması gibi bir örneğe dayandırabiliriz. Su nasıl her konduğu kaba göre şekil alıyorsa bu rahatsızlıkta bireyin kişilik özelliklerine göre bir semptoma neden olmaktadır.
Rahatsız olan kişiler eleştirmekten kaçınmazlar, bahaneler uydururlar başarısız olmaktan nefret ederler, rekabet etmeye karşıdırlar, övülmek çok hoşlarına gider. Bunun yanı sıra aşağılık kompleksine maruz kalan kişilerde depresyon, bunalım, sosyal fobi gibi rahatsızlıklara da neden olduğu bilinmektedir.
Sonuç olarak aşağılık kompleksini şizofreni, bipolar bozukluk, yada obsesif bozukluklar gibi ciddi rahatsızlıklara benzetmek çokta doğru olmaz. Çünkü her bireyin içinde az da olsa bir aşağılık kompleksi vardır. Her insanın bir egoya sahip olduğunu biliyorsak her bireyinde az da olsa bir aşağılık kompleksine sahip olmasından daha doğal bir şey olamaz. Kimi insanlar üstünlük sağlamaya çalışarak kimi insanlar sosyal fobi geliştirip içine kapanarak, kimi insan zorbalık veya şiddete dayanarak bu aşağılık kompleksinin etkilerini gösterebilir. Ve bu komplekse sahip olduğumuzu bilerek yaşamaya devam etmeliyiz. Ve ilerleyen zamanlarda sahip olduğumuz bu kompleksin, sosyal hayatımızı zorlaştırmaya başladığı zaman bunun için profesyonel yardım almaktan korkmamalıyız.
Unutmamalıyız ki “Hiç kimse kusursuz değildir, en iyimiz en az kusurlu olanımızdır.” Horatius
KAYNAKÇALAR
https://tr.wikipedia.org/wiki/Alfred_Adler
https://psikoloji-psikiyatri.com/asagilik-kompleksi/
http://www.aktuelpsikoloji.com/asagilik-kompleksi-21149h.htm
Yazar: Doğuş Mert Eren