Balinalarla Gerçekten Konuşmak Üzere miyiz?
Geçtiğimiz on yıl, denizlerdeki en büyüleyici seslerden bazıları olan balina ve yunusların sesleri üzerine yapılan yeni araştırmalarda bir patlama yaşandı.
Bilim insanları, kambur balinaların komşu popülasyonlardan şarkıları nasıl öğrendiklerini ve böylece bu şarkıların batı Avustralya’dan Güney Amerika’ya kadar nasıl seyahat ettiğini ortaya çıkardılar. Baş balinaların üç yıl boyunca 184 farklı şarkı söylediğini keşfettiler ve şişe burunlu yunusların ittifakları güçlendirmek için nasıl özel ıslıklar kullandıklarını öğrendiler.
Araştırmacılar ayrıca, ispermeçet balinalarının ses lehçelerinin, tüm Pasifik boyunca birbirleriyle ne kadar çok temas halinde olurlarsa o kadar farklı olduğunu göstererek, bu lehçelerin etnik belirteçler olarak işlev gördüğünü öne sürdüler. Dronlar, akustik etiketler ve kayıt cihazları şeklinde gelişen teknoloji, bu tür bilgilerin hızla biriktiği anlamına geliyor.
Balinaların ve yunusların verdiği sinyallerin çoğu sosyal bağlamlarda kimlikle ilgili gibi görünüyor. Bu, ittifak üyelerinin veya uzun vadeli sosyal birimlerin ve klanların üyelerinin ya da belirli bir popülasyonun veya türün tanımlanmasını içerebilir. Sesli iletişim aynı zamanda sosyal bağları kurar ve güçlendirir ve işbirlikçi yiyecek aramayı koordine eder.
Ayrıca eski bir fikrin de yeniden canlandığını gördük: tüm bu bulguların ardında gerçekten de insan benzeri bir dil saklanıyor. Eğer doğru araçları bulabilirsek, bu dili çözebilir ve komşularımızla konuştuğumuz gibi balinalarla da konuşmaya başlayabiliriz.
En yeni araç ise yapay zeka. Konuyla ilgili bazı basın haberlerini okuyunca, bu tür konuşmaların yakın olduğunu düşünmek için affedilebilirsiniz.
Yakın zamanda yapılan iki çalışma, balina dili hakkında ortaya attıkları dramatik iddialarla dikkat çekiyor. Bunlardan biri, bir kambur balinanın bir çağrının çalınmasına benzer bir çağrıyla karşılık vermesini (ancak daha sonra ilgisini kaybetmesini) anlatıyor.
Bu çalışmanın önemi, bu tür playback çalışmalarının mümkün olduğunu göstermesiydi, çünkü bir hayvanın çağrılarını dinletmek ve tepkilerini gözlemlemek, sinyallerin anlamlarını ve işlevlerini ortaya çıkarmak için test edilmiş bir yöntemdir.
Ancak bu, balinalara ya da yunuslara yapılan ilk ses dinletme çalışması değildir ve bilim insanlarının iddia ettiği gibi balinayla “sohbet” de etmemişlerdir. Eğer bu bir “konuşma” ise, o zaman on yıllardır diğer türlerle daha anlayışlı “konuşmalar” yapıyoruz – kuşlar üzerinde 600’den fazla bu tür playback çalışması yapıldı.
İkinci çalışma, ispermeçet balinaları tarafından üretilen ve codas adı verilen tıklama kalıplarının ayrıntılı bir analizidir. Bu çalışma, balinaların birbirleriyle olan alışverişlerinde kodalarının temposunu eşzamanlı olarak değiştirdiklerini göstermektedir.
Bu tür eşzamanlı koro balinalara özgü değildir. Ateş böceklerinden primatlara kadar tüm hayvanlar aleminde görülür. Çok az hayvan gösterisi, düz kuyruklu çalıkuşlarının dört parçalı korosu kadar nefes kesici bir şekilde senkronize olurken, mutlu çalıkuşları eşlerine bağlılıklarını belirtmek için çifte özgü düetler kullanır.
Yine de, ispermeçet balinasının bulguları heyecan verici ve kodaların sosyal bir bağ işlevi gördüğüne dair genel anlayışımıza uyuyor. Ancak bilim insanları aynı zamanda bu tempo değişikliklerini “insan dilleri için Uluslararası Fonetik Alfabe gibi” bir “fonetik alfabeye” zorlamaya çalıştılar ve manşetleri çeken de bu son iddia oldu.
Bununla birlikte, ispermeçet balinalarının bu farklı tempoları insan dilini karakterize eden karmaşık dizilere benzer bir şekilde kullandıklarına dair hiçbir kanıt yoktur. Bengal ispinozlarında karmaşık sıralama kuralları için daha iyi kanıtlar buluyoruz. Acaba neden fonetik alfabeler ya da bu kuşlarla yakında yapılacak konuşmalarla ilgili manşetler görmüyoruz?
Abartılara inanmayın
On yıllardır vahşi doğada ve esaret altındaki deniz memelilerinin ses davranışlarını yakından inceliyoruz. Bunu, sizin ya da benim aynı dili paylaşmadığımız başka bir insanla ne kadar çabuk fikir alışverişine başlayabildiğimizle karşılaştırın – çünkü birbirimizi iletişim aracı olarak anlamak için zihin teorimizi kullanıyoruz.
Eğer dil orada olsaydı, sanırım şimdiye kadar onu bulmuş olurduk. Bildiğimiz en güçlü dil dedektörü kulaklarımızın arasında oturuyor ve biz bunu küçük bir çocukken çocukluğumuzun dilini zahmetsizce öğrenmek için kullandık. Helen Keller’ın hikayesinin de gösterdiği gibi, dil bir yolunu bulur.
BBC’yi Mavi Gezegen II dizisinde ispermeçet balinalarının tıklamalarını “dil” olarak tanımlamamaya ikna etmek bilim iletişimi kariyerimin en önemli olayıydı. Neden mi?
Deniz memelilerinde, çoğunu hala anlayamadığımız pek çok karmaşık iletişim gerçekleşiyor. Bununla birlikte, dile boğucu ve insan-merkezci bir şekilde odaklanmaktan vazgeçmemiz gerektiğine inanıyorum. Bu, neler olup bittiğine dair diğer perspektifleri dışarıda bırakıyor – örneğin, ritme dayalı iletişim ve müzik arasındaki ilişki, ispermeçet balinalarındaki koda senkronizasyonunun bağ kurma işlevini anlamak için daha iyi bir yol olabilir.
Sanki tüm evrim bizim gibi bir şeye giden bir yolmuş gibi (tıpkı ilk antropologların toplumları batılı “mükemmelliğe” doğru ilerlemelerine göre sıralamaları gibi) türleri insanlara göre tek bir boyutta sıralamaktan sakınmalıyız. Bunun yerine, kendimizi merdivenin tepesinden indirelim ve diğer hayvanları evrimsel bir ağacın farklı dalları olarak görelim.
Balinalarla konuşmayı teşvik eden araştırma gruplarının her ikisi de Dünya Dışı Zeka Arayışı (Seti) ile bağlantılıdır ya da kendilerine bu ismi vermişlerdir. Gruplardan biri olan Project Ceti’nin liderleri balinaların “dilini” anlamanın ET ile karşılaştığımızda bize yardımcı olacağını savunuyor.
Balinalarla iletişim araştırmaları, uzaylılarla konuşmak için bir deneme çalışması olarak görülüyor. Josemaria Toscano/Shutterstock
Buraya daha önce de gelmiştik. John Lilly de Seti’ye eğilerek yunusların karmaşık bir dile sahip uzaylı bir zeka olduğu fikrini destekledi. Zayıf kanıtları nihayetinde bir yutturmaca ve halüsinojen bulutu içinde buharlaştı.
Ne yazık ki onun iddiaları, şişe burunlu yunusların imza ıslıklarının önemli keşfini çok uzun süre gölgede bırakmış ve deniz memelileri iletişiminin tüm alanı üzerinde dağılması onlarca yıl süren bir itibarsızlık bulutu oluşturmuştur. Bugünün önemli bilgilerinin sorumsuz iddialar ve dile dar bir odaklanma yüzünden aynı kaderi paylaşması trajik olurdu.
Bu muhteşem canlıları kozmik yalnızlığımızı nasıl yatıştıracakları için değil, oldukları gibi anlamaya ve değer vermeye çalışmalıyız.
The Conversation Luke Rendell, Biyoloji Okutmanı, St Andrews Üniversitesi
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber