Balinalar Bir Zamanlar Karada mı Yaşıyordu?
Tüm dört uzuvlu canlıların atası yaklaşık 400 milyon yıl önce okyanustan sürünerek çıktı. Ardından, 350 milyon yıl sonra, günümüz balina türlerinin ataları okyanusa geri döndü. Dünya sularında yüzen torunları, etkileyici avlanma teknikleri ve ilginç modern tarihleriyle en büyük ve en çok konuşulan okyanus türlerinden bazıları olabilir; peki ama nasıl oldu da bugünkü görkemli okyanus canlıları haline geldiler? Zamanı geri sarıyoruz ve balina evriminin gizemlerini keşfediyoruz.
Şaşırtıcı bir şekilde, balina türlerine en yakın yaşayan akraba su aygırıdır, hatta birbirlerine hiç benzemezler ve oldukça farklı yaşam alanlarına, diyetlere ve dağılımlara sahiptirler. Yarı sucul yaşam tarzlarına rağmen, büyük bir kara memelisi nasıl oldu da en büyük memelilerle bu kadar yakın akraba oldu?
Su aygırlarının yaklaşık 15 milyon yıl önce antrakoterler adı verilen ve sucul olmayan bir gruptan evrimleştiği düşünülmektedir. Balinalar ise 50 milyon yıl önce karada yaşayan canlılardan evrimleşmiştir. Evrimsel tarihin çok gerilerinde bir yerde, su aygırları ve balinalar aynı zamanda karasal olan ortak bir atayı paylaşmış olmalıdır.
En eski karasal balina atalarından biri Pakicetus olarak bilinen ve “ilk balina” ya da ilk deniz memelilerinden biri olarak bilinen bir hayvandı. Bu hayvan dört uzvu üzerinde yürüyen bir canlıdır ve hem kara hayvanlarının etini hem de balık yediği düşünülmektedir. İlk olarak 1983 yılında keşfedilen bu canlı, günümüzde Pakistan ve Hindistan sınırları içinde kalan Tethys Denizi’nin kenarında yaşamış olmalıdır. Fosil, günümüz balinalarına benzer bir kulak kemiğine sahip olduğunu ve Pakicetus’un su altında bile duyabilmesine yol açabilecek benzersiz bir yapıya sahip olduğunu ortaya çıkardı.
Pakicetus’tan sonra, bu yeni ortama uyum sağlayarak suyun daha da içine doğru hareket eden canlılar evrimleşti. Bunlardan biri de yaklaşık 50 ila 48 milyon yıl önce yaşamış olan Ambulocetus’tu. Yüzmek için uzun bir kuyruğu vardı, hem karada hem de suda zaman geçiriyordu ve hala dört uzvu vardı.
Ambulocetus’tan sonra, yaklaşık 40 ila 33 milyon yıl önce dorudontidler ve basilosauridler ortaya çıktı. Basilosauridlerin küçük arka bacakları vardı ve burun delikleri daha gerideydi, muhtemelen burun ile hava deliği arasında bir ara adımdı. Dorudon, beş metre uzunluğunda (16 fit), küçük arka bacakları ve yüzgeçleri olan, doğum yapmak da dahil olmak üzere tüm zamanını suda geçiren bir hayvandı. Senegal’de bulunan bu erken dönem balinası gibi, bu dönemde yaşadığı keşfedilen başka türler de vardır.
Birkaç yüz milyon yıl sürdü ama balinalar küçük, dört ayaklı kara memelilerinden bugün bildiğimiz deniz devlerine dönüştüler.Resim kredisi: Aldona Griskeviciene/Shutterstock.com
Deniz memelisi araştırmacısı Dr. Ellen Coombs, balinaların evrimini inceleyen bir çalışma hakkında 2022 yılında yaptığı açıklamada, “Sekiz milyon yıl içinde, balinaların ataları, Tethys Denizi’nin kenarında yaşayan dört ayaklı, tüylü Pakicetus gibi tamamen karasal olmaktan tamamen suda yaşamaya geçmiştir” dedi. “Bu evrimsel açıdan çok hızlı bir süreç.”
Dorudon’un soyundan gelenler modern balinalar oldu. Balenli balinalar yaklaşık 34 milyon yıl önce daha düz kafatasları ile filtre-beslenmelerini geliştirmeye başlarken, diğerleri dişlerini koruyarak günümüzün orkaları, ispermeçet balinaları ve yunusları haline geldi. Dişli balinalar Odontoceti ve balenli balinalar Mysticeti olarak ikiye ayrılmış, farklı diyetlere uyum sağlamak için burunlarında ve yüzlerinde değişiklikler geçirmişlerdir.
Genetik araştırmalar, fosil kayıtlarında görülebilen arka uzuvlar ve fiziksel değişikliklerin yanı sıra, deniz memelilerinin suda yaşayan canlılara dönüştüklerinde bacaklardan çok daha fazlasını kaybettiklerini ortaya koymuştur. Diğer şeylerin yanı sıra, araştırmacılar deniz memelilerinin tükürük üretme genini kaybettiklerini keşfettiler ki bu da suda yaşayan diyetleri göz önüne alındığında mantıklı. Ayrıca, dişli balinaların koku alma ve tat alma genlerinin çoğunu kaybettiklerini buldular.
Genetik, modern balinaların, evrimleştikleri keçi büyüklüğündeki karada yaşayan atalarından çok farklı olarak nasıl bu kadar büyük olduklarını açıklamaya da yardımcı olabilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Bilim İnsanları Dişi Bir Mavi Balinanın Yavrusunu Emzirdiği İlk Videoyu Kaydetti