B12 Vitamini Eksikliği: Pernisiyöz Anemi Nedir ve Neden Bu Kadar Tehlikeli Olabilir?
B12 eksikliği tipik olarak aşırı yorgunluk, enerji eksikliği, kas güçsüzlüğü ve hatta hafıza sorunları gibi semptomlarla karakterizedir. Bununla da kalmaz, geri dönüşü olmayan sinir hasarı, anksiyete veya depresyon ya da koordinasyon, denge ve konuşmayı etkileyen bozukluklar gibi bir dizi ciddi sağlık sorununa neden olabilir.
Bazı B12 eksiklikleri diyetten kaynaklanırken, dünya çapında düşük B12 seviyelerinin en yaygın nedeni pernisiyöz anemi adı verilen bir otoimmün bozukluktur. Bu, uzun süre tedavi edilmediği takdirde sağlık üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilen kronik bir düşük B12 formudur. Bununla birlikte, durumun belirtileri tipik olarak diğer yaygın durumlara benzediğinden, genellikle depresyon veya anksiyete olarak yanlış teşhis edilir. Araştırmamda gösterdiğim gibi, bu durum sadece fiziksel sıkıntıya neden olmakla kalmaz, bu kronik durumla yaşamanın yarattığı damgalanma da ciddi psikolojik zararlara neden olabilir.
Kobalamin olarak da bilinen B12 vitamini et, balık ve süt ürünleri gibi hayvansal yan ürünlerde bulunan suda çözünen bir vitamindir. Diğer kaynaklar arasında güçlendirilmiş tahıllar, ekmekler ve bitki sütleri yer alır. Düzenli olarak hayvansal ürün tüketmeyen kişiler B12 eksikliği riski altındadır. Bu riski azaltmak için veganların takviye edilmiş gıdalar yoluyla veya düzenli B12 takviyesi alarak günde en az üç mikrogram B12 tüketmeleri önerilir.
Bununla birlikte, düşük B12 seviyelerinin çoğu daha çok pernisiyöz anemiden kaynaklanır. Bu durum insanların B12 vitaminini işlemesini zorlaştırır çünkü bağışıklık sistemi mide içindeki önemli parietal hücrelerin işleyişini etkiler. Bu hücreler “intrinsik faktör” adı verilen ve vitamin emilimi için gerekli olan bir protein üretir. Pernisiyöz anemisi olan kişiler İntrinsik Faktöre karşı bir antikor üretir ve bu da üretilen İntrinsik Faktörü yok eder. Ve böylece, gıdaya bağlanacak herhangi bir İçsel Faktör olmadan, herhangi bir B12 çıkaramazlar. B12 olmadan vücut yeterince sağlıklı kırmızı kan hücresi üretemez. Bu durum mide zarının zayıflamasından da kaynaklanabilir. Bu durum, mide zarını zayıflatan kronik mide iltihabı olan atrofik gastrit nedeniyle meydana gelebilir.
Yaşam boyu süren bir durum
Birleşik Krallık’ta tahminen her 100.000 kişiden beşinde pernisiyöz anemi vardır. Her yaştan insanı etkiler ve belirtiler herhangi bir zamanda başlayabilir. Bununla birlikte, yaşlı yetişkinlerde B12 eksikliği riskini artıran atrofik gastrit gelişme olasılığı daha yüksek olduğundan, bu durum 60 yaşın üzerindeki kişilerde daha yaygındır. Dünya genelinde bu rahatsızlığa sahip kişilerin sayısı tahmin edilenden daha yüksek olabilir. Bununla birlikte, B12 eksikliği seviyelerini güvenilir bir şekilde tahmin etmek zordur çünkü B12 seviyelerinin eksik olarak sınıflandırılması için ne kadar düşük olması gerektiğine dair kabul edilmiş bir tanım yoktur.
Mevcut teşhis yöntemleriyle ilgili sorunları ele almak için yeni kılavuzlar hazırlanmıştır. Bu kılavuzda, hastanın semptomlarının herhangi bir eksikliğin en iyi göstergesi olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, test sonucu ile hastanın bildirdiği semptomlar arasında tutarsızlık varsa, geri dönüşü olmayan potansiyel hasarı önlemek için hastanın yine de B12 replasmanı ile tedavi edilmesi gerektiği belirtilmektedir.
B12 eksikliği çok çeşitli zayıflatıcı nörolojik ve fiziksel semptomlara neden olur. Pernisiyöz aneminin en yaygın belirtileri yorgunluk, hafıza kaybı ve konsantrasyon sorunlarıdır. Bununla birlikte, hastalığın ilk belirtilerinin ince ve spesifik olmayan doğası, insanlara doğru teşhis koymayı zorlaştırabilir. Pernisiyöz Anemi Derneği üyeleriyle görüşülerek yapılan bir çalışmada, neredeyse yarısına yanlış teşhis konulduğu tespit edilmiştir. 20’lik bir kesim ise doğru teşhis için iki yıl veya daha fazla beklemiştir. Birçoğu için semptomlar başlangıçta telaşlı bir yaşam tarzına bağlanmış ya da anksiyete veya depresyon olarak teşhis edilmiştir.
Düşük B12 seviyeleri sinir hasarına yol açabilir, çünkü vitamin sinir hücrelerini hasardan koruyan miyelin üretimi için gereklidir. Düşük B12’nin belirtileri başlangıçta ellerde ve ayaklarda karıncalanma veya uyuşma ya da denge güçlüğü gibi hissedilebilir. Pernisiyöz anemi tedavi edilmezse, semptomlar zayıflatıcı ve sinir hasarı geri döndürülemez hale gelebilir. “Pernisiyöz” terimi, tarihsel olarak ölümle sonuçlandığı için bu durumu tanımlamak için kullanılmıştır.
B12 Vitamini eksikliği kötü beslenmeden kaynaklandığında, B12 tabletleri veya hidroksokobalamin enjeksiyonları reçete edilerek tedavi edilir. Eksiklik giderildikten sonra, diyet değiştirilerek veya düzenli olarak takviye alınarak seviyeler yönetilebilir.
Ancak, pernisiyöz anemisi olan kişiler için tedavi ömür boyu sürer. Birleşik Krallık’ta birçok kişinin vitamini yerine koymak için her 8 ila 12 haftada bir sık sık enjeksiyona ihtiyacı vardır. Buna rağmen, birçok kişi zayıflatıcı semptomlar yaşamaya devam etmekte veya tedavileri yeterli olmadığı için semptomlarının bir sonraki planlanan enjeksiyondan önce geri döndüğünü fark etmektedir.
Hastalar yetersiz tedaviyle ilgili endişelerini dile getirdiğinde veya daha sık enjeksiyon talep ettiğinde, araştırmamız birçok sağlık çalışanının olumsuz yanıt verdiğini, hatta hastanın hastalığının meşruiyetini sorguladığını ortaya koymuştur. Bu tür sorular psikolojik sıkıntıyı artırabilir ve yaşam kalitesini etkileyebilir.
Pernisiyöz anemisi olan hastalar da sağlıkla ilgili yüksek düzeyde damgalanma beklentisi içindedir. Kronik sağlık sorunları olan pek çok kişi, sağlık durumlarının toplumun geneli tarafından değersizleştirilmesine veya ayrımcılığa maruz kalmalarına neden olacağından korkmaktadır. Damgalanma sadece sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla ilişkileri etkilemekle kalmaz, aynı zamanda anksiyete ve depresyon insidansının artmasına da neden olabilir.
Pernisiyöz aneminin teşhis ve tedavisine yönelik uygun kılavuzların bulunmaması sorun teşkil etmektedir ve bunun acilen gözden geçirilmesi gerekmektedir. Hem genel halkın hem de sağlık çalışanlarının yetersiz B12 seviyelerinden kaynaklanan semptomlar konusunda farkındalıklarının artması önemlidir, böylece durum uzun vadeli hasar oluşmadan önce teşhis edilebilir.The Conversation
Heidi Seage, Psikoloji Kıdemli Öğretim Görevlisi, Cardiff Metropolitan Üniversitesi
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber