Ay’da Yanardağlar Patlarken, Dinozorlar Çoktan Dünya’da Yürüyordu
160 milyon yıl boyunca dinozorlar Dünya’da hüküm sürdü. Gezegen jeolojisi açısından bu çok uzun bir süre değil. Ay’da ise sıradağlar yükseliyordu.
Ay’ın şu anda bile jeolojik olarak aktif olma olasılığı özellikle önemlidir, çünkü insanoğlu Ay üsleri inşa edecektir ve bunu sismik olarak sakin bölgelerde yapmak daha iyidir.
Bilim insanları, Ay’ın karmaşık jeolojik ve evrimsel tarihini bir araya getirmek için onlarca yıldır Ay’ın yüzeyini inceliyorlar. Ay denizlerinden (Ay’da katılaşmış lavlarla dolu karanlık, düz alanlar) elde edilen kanıtlar, Ay’ın uzak geçmişte önemli bir sıkışma yaşadığını göstermiştir.
Araştırmacılar, Ay’ın yakın tarafındaki yay şeklindeki büyük sırtların milyarlarca yıl önce meydana gelen sıkışma sonucu oluştuğundan şüpheleniyor ve o zamandan beri Ay denizlerinin durduğuna ve bir daha hiç değişmediğine inanıyorlardı.
Yeni bir çalışma, Ay’ın sanılandan çok daha uzun bir süre sismik olarak aktif olabileceğini öne sürüyor. Ay’ın uzak tarafındaki küçük sırtların, yakın taraftaki daha önce incelenmiş sırtlardan belirgin şekilde daha genç olduğunu buldular.
Makalenin yazarlarından Jacqueline Clark, “Birçok bilim insanı Ay’daki jeolojik hareketlerin çoğunun iki buçuk ya da belki üç milyar yıl önce meydana geldiğine inanıyor” dedi.
Ancak biz bu tektonik yer şekillerinin son bir milyar yıldır aktif olduğunu ve bugün de aktif olabileceğini görüyoruz.
Krater sayma yöntemi
Gelişmiş haritalama ve modelleme teknikleri kullanan ekip, Ay’ın uzak tarafında daha önce bilinmeyen 266 küçük sırt keşfetti. Araştırmacılar, sırtların tipik olarak 3,2-3,6 milyar yıl önce oluşmuş volkanik bölgelerde 10-40’lık gruplar halinde göründüğünü söyledi.
Araştırmacılar bu küçük sırtların yaşını tahmin etmek için “krater sayımı” adı verilen bir teknik kullandılar. Bilim insanları, sırtların yakındaki diğer nesnelerden belirgin şekilde daha genç olduğunu tespit etti.
Clark, “Bir yüzey ne kadar çok kratere sahipse, o kadar yaşlıdır; yüzeyin daha fazla krater biriktirmek için daha fazla zamanı vardır” diye açıklıyor.
“Bu küçük sırtların etrafındaki kraterlerin sayısını sayarak, bazılarının mevcut çarpma kraterlerini kestiğini gördük. Bu yeryüzü şekillerinin son 160 milyon yıldır tektonik olarak aktif olduğuna inanıyoruz.”
Ve sadece 160 milyon yıl önce, dinozorlar Dünya’nın krallarıydı.
Birkaç on yıl önce, Apollo misyonları sığ Ay sarsıntıları tespit etmiştir. Bu küçük sırtların benzer sismik faaliyetlerle ilişkili olması mümkündür.
Ay yüzeyinin evrimi hakkında elde edilecek ek bilgiler, gelecekteki Ay görevlerinin lojistiği açısından önemli sonuçlar doğurabilir.
Clark, “Gelecekte Ay’a yapılacak görevlerde GPR gibi araçların da yer almasını umuyoruz, böylece araştırmacılar Ay yüzeyinin altındaki yapıları daha iyi anlayabilecekler” diyor.
“Ay’ın hala jeolojik olarak aktif olduğunu bilmek, astronotlarımızı, ekipmanlarımızı ve altyapımızı Ay’da nereye yerleştirmeyi planladığımız konusunda gerçek etkilere sahip.”
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Ay’da Yanardağlar Patlarken, Dinozorlar Çoktan Dünya’da Yürüyordu
Asteroit Bennu’dan Gelen DNA İpuçları: Dünyadaki Yaşam Uzayda mı Başladı?