Ay Termal Anomalileri Yeni Bir Ay Volkanizması Biçimi Bibi Görünüyor
Ay yüzeyinin altında gizlenen devasa bir antik granit parçası bulundu.
Analizlere göre bu, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce çökelmiş ve derine gömülmüş devasa bir katılaşmış magma kütlesidir (batolit). Bu Dünya’da yaygın bir olgudur, ancak gezegen bilimciler bunu Ay’da gözlemlemekten heyecan duymaktadır.
Southern Methodist Üniversitesi ve Gezegen Bilimi Enstitüsü’nde gezegen bilimci olan Matthew Siegler ‘Bu çok ilginç bir fenomen’ diyor. ‘Dünya’da bulunan tüm büyük granit parçaları, bugün Kuzeybatı Pasifik’teki Cascade volkanlarını besleyen büyük sistemler gibi büyük volkanik grupları beslemiş olabilir.
‘Vaterit yüzeyde volkanlardan çok daha büyüktür. Örneğin Sierra Nevada Dağları, Amerika Birleşik Devletleri’nin batısındaki eski bir volkanik dizinin kalıntı batolitidir.
Granit Dünya’da bol miktarda bulunur, ancak güneş sisteminin başka yerlerinde son derece nadirdir.
Bunun koşulları, büyük miktarlarda sıvı su ve yerkabuğundaki malzemeleri eriten ve geri dönüştüren levha tektoniğidir. Granit oluşumu, bazaltik kayaların birkaç aşamada yeniden eritilmesini veya sıvı bazalttaki kristallerin kırılmasını gerektirir.
Ay’da ne sıvı su ne de levha tektoniği vardır.
Bununla birlikte, Ay’ın uzak tarafında, Kuzey Kutbu yakınlarında, Compton Berkovich adı verilen volkanik bir bölgenin yeraltında, Çin’in Chang’e 1 ve Chang’e 2 araçlarındaki mikrodalga cihazları garip bir şey tespit etti. Ay’ın yüksek bölgelerinde ortalamadan yaklaşık 20 kat daha yüksek anormal ısı tespit ettiler.
Araştırmacılar Çin Ulusal Uzay İdaresi’nin kamuya açık verilerini analiz edebildiler ve sonuçlar karşısında şaşırdılar.
Ziegler, “Bulduğumuz şey, Compton Berkovich adlı bir yanardağın gerçekten de mikrodalga dalga boylarında parlıyor olduğuydu” diyor. ‘Bunun anlamı, kızılötesinde gördüğümüz gibi yüzeyin üstünde değil, yüzeyin altında sıcak olduğudur.
Bunu açıklamanın tek yolu, ekstra ısının Ay kabuğunun derinliklerindeki özelliklerin altındaki bir yerden geliyor olmasıdır’. Bir başka deyişle, bir volkan olduğu düşünülen Compton Berkovitch, altında devasa bir ısı kaynağı saklıyor. “
Compton Berkovic, radyoaktif bir bozunma ürünü olan toryumu büyük miktarlarda içeren bir alan olarak ilgi çekmektedir. Ziegler ve arkadaşları tarafından yapılan analiz, granit matrisindeki radyoaktif elementlerin muhtemelen altta yatan ısı kaynağı olduğunu göstermektedir.
Granit matris ayrıca beklenenden çok daha büyük olup yaklaşık 50 km (31 mil) genişliğindedir.
Araştırmacılara göre bu, Ay’da beklenenden çok daha büyük olan gelişmiş bir magma tesisat sisteminin kanıtıdır.
Bu büyüklükte bir sistem üç şeyden birini gerektirir: Ay’ın iç kısmından magma sağlayan büyük bir manto püskürmesi, Ay’ın iç kısmındaki konumu onu alışılmadık derecede ıslak yapan bir cep ve sürekli yeniden eritme için yeterli ısı üretmeye yetecek kadar radyoaktif malzeme sağlayabilen element parçaları.
Her üçü de Ay’da hesaba katılması gereken büyük ölçekli bileşimsel farklılıklara işaret etmektedir.
‘Su olmadan granit yapamazsınız. Su olmadan granit yapmak uç bir durumdur. Başka bir deyişle, su yok, levha tektoniği yok ama yine de granit var’ diyor Ziegler.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Ay Termal Anomalileri Yeni Bir Ay Volkanizması Biçimi Bibi Görünüyor