Avrupa’dan Asya’ya Lir’in Yolculuğu: Kazakistan’da Bulunan Keşif Çığır Açtı
Kazakistan’da MS 4. yüzyıldan kalma bir nesnenin, Sutton Hoo’da bulunan benzer bir lirin “kuzeni” olduğunu ortaya koyan, “çığır açan” analiz karşısında arkeologlar hayrete düştü.
Lir, erken ortaçağ Kuzey Avrupa’da olduğu gibi müzisyenler tarafından kullanıldı, hatta telli çalgılardan biri ünlü 7. yüzyıl Sutton Hoo gemi mezarlığında da vardı. Ancak şimdi, araştırmalar bu lirlerden bir başkasını daha tespit etti: 4.000 km’den daha ötede, Kazakistan’da!
Bu keşif, 1930’lardan 1990’ların ortalarına kadar Sovyet dönemi kazılarının yeniden analizinden sonra geldi. 1973’te, bu kazılar, Kazakistan- Dzhetyasar topraklarındaki Orta Çağ yerleşiminden ahşap nesneleri ortaya çıkardı.
Sovyet araştırmacıları bu nesneleri tanımlayamasa da, son çalışmalar onların müzik aletleri olduğunu göstermiştir. Ve şimdi, Antiquity dergisinde yayınlanan araştırma, en az birinin Sutton Hoo’da görülen lir türüne uyduğunu gösteren daha fazla bilgiyi sundu.
Bilim insanı Dr Gjermund Kolltveit şunları söyledi: “Eser, Kazak arkeolog Dr Azilkhan Tazhekeev tarafından bir müzik aleti olarak tanımlandı ve MS 4. yüzyıla tarihlendi. Enstrümanın aynı dönemden bilinen Batı Avrupa lirlerine benzerliği beni hayrete düşürdü.”
Lir türü, paralel kenarları ve kavisli bir tabanı olan tek parça bir ses kutusu ile uzun ve dardır. Bunlar klasik Akdeniz’de bulunan lirlerden farklıdır. 1930’larda Sutton Hoo’dan gelen lir ortaya çıkarıldığında, başlangıçta lir yerine küçük bir arp olarak tanımlandı.
Ama o zamandan beri, Almanya’nın Trossingen kentinde neredeyse bozulmamış olarak bulunanlar gibi, daha fazlası ve onun gibi artan sayıda lir keşfedildi. Bu keşif, bölgede benzersiz bir lir stili olduğunu doğruladı. Diğer buluntular, bu tür lirin Romalılardan önce gelmiş olabileceğini düşündürüyor, ancak çoğu örnek Sutton Hoo’dan gelen enstrüman gibi erken ortaçağ dönemine aittir.
Dr Kolltveit, “Şimdiye kadar, ünlü olarak Sutton Hoo gemisi kalıntılarından ve Güney Almanya, Trossingen’deki savaşçı mezarından bilinen bu tür lirler Batı Avrupa dışında hiç bilinmiyor.” dedi. “Dolayısıyla, 4.000 km
uzaklıkta çarpıcı biçimde benzer bir aletin tanımlanması çığır açan bir haber oldu.”
Dzhetyasar’dan gelen lirin de tıpkı batılı kuzenleri gibi bir ses kutusu ve kolları vardır. MS 4. yüzyıla ait olduğu düşünüldüğünde, kuzey Avrupa lirinin zaman çerçevesine de uyuyor.
Dr Kolltveit’e göre “Bir Anglo-Sakson mezarlığında veya gerçekten de Batı’nın herhangi bir yerinde keşfedilmiş olsaydı, Dzhetyasar liri yersiz görünmeyecekti.” Alet, “kuzeninden” binlerce kilometre uzakta keşfedilmiş olsa da, buluntu bu tür lir hakkında kalan birçok sorunun üstesinden gelmeye yardımcı olabilir.
Eşsiz bir Kuzey Avrupa gelişimi mi yoksa daha geniş bir müzik geleneğinin parçası mı olduğu konusunda uzun zamandır bir tartışma var. Doğu ve batıyı birbirine bağlayan ticaret yolu olan İpek Yolu üzerinde önemli bir yer olan Dzhetyasar’da bulunması, lirin bu yol boyunca seyahat ettiği ve Bizans’a, Levant’a ve hatta Kazakistan’dan daha doğuya ulaşmış olabileceği anlamına gelebilir.
Dr Kolltveit, “Umarım Kazak arkeologlarla işbirliği yapabiliriz ve teknolojik açıdan hala tam olarak anlayamadığımız bu tek enstrümanın kapsamlı bir incelemesi için bir ekip bir araya getirebiliriz.” diye ekledi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Arkeologlar “Hayatta Bir Kez Bulunabilecek Bir Bulgu” Karşısında Hayrete Düştü
/Avrupa’dan Asya’ya Lir’in Yolculuğu: Kazakistan’da Bulunan Keşif Çığır Açtı/