Auroralar Ozon Tabakasında Açılan 400 Km Genişliğinde Bir Deliği Ortaya Çıkardı
Dünyadaki gelişmiş yaşam, bizi ölümcül ultraviyole radyasyondan koruyan ozon tabakasına bağlıdır. Yine de bu gezegenin zırhını neredeyse yok ettikten ve farkına varıp onu hemen kurtardıktan sonra bile, ozon tabakası hakkında hala bilmediğimiz şaşırtıcı şeyler var.
Bir araştırma ekibi, ozon tabakasının uzay radyasyonu patlamalarına nasıl tepki verdiği konusuna, auroraların tam anlamıyla ışık tutabildiğini buldu. Ozon, üç oksijen atomundan oluşan bir moleküldür. Ozonun klor ve benzeri kimyasallar tarafından, özellikle de kutupların üzerindeki soğuk koşullarda ne kadar kolay parçalanabileceğini canımız pahasına öğrendik.
Atmosfer bilimciler, aynı şeyin Güneş’ten veya daha uzak kaynaklardan gelen yüksek enerjili plazma parçacıkları için de geçerli olduğunu biliyorlar; ancak bunun ne ölçüde gerçekleştiği belirsizliğini koruyor. Sorunun öncelikle uzay parçacıklarının kendileri değil, atmosferi iyonize etme biçimleri olduğu düşünülüyor. Tüm bu aşırı yük, ozonla reaksiyona girebilen nitrojen ve hidrojen oksitler üretir.
Yüklü parçacıkları gözlemlemek zordur, ancak üst atmosferle etkileşimlerinde çok daha belirgin ve gerçekten de güzel bir şey üretirler: auroralar. Auroralar çeşitli tiplerde oluşur, ancak Dr Mitsunori Ozaki, izole edilmiş proton aurora (IPA) olarak bilinen belirli bir türün, uzay parçacıklarının ozona neden olduğu hasarı izleme konusunda rehberimiz olabileceğini fark etti.
Adlarından da anlaşılacağı gibi, IPA’lar, ana aurora kuşağından ayrı olmaları nedeniyle diğer auroralardan farklıdır. Yüksek enlemlerde yer almalarına rağmen, sıradan auroralara göre Dünya’nın manyetik kutuplarından daha uzakta meydana gelirler ve genellikle çok lokalize ve kısadırlar.
Güneş’ten 10 Mega elektron volttan fazla yük taşıyan bir proton patlaması tarafından başlatılmış olsa da, atmosfere çarpan parçacıklar, esas olarak Dünya’nın dış radyasyon kuşağında çöken ve ışık hızına yakın hareket eden elektronlardır.
Ekip, hem Uluslararası Uzay İstasyonunu hem de yerden elektromanyetik dalga gözlemlerini kullanarak IPA’ları aradılar. Göreceli elektron çökeltmesinin bir göstergesi olarak IPA’ların varlığını kullandılar. bir alt katman olan mezosferde IPA’nın başlamasından sonraki 90 dakika içinde ozon konsantrasyonlarının yüzde 10-60 oranında düştüğünü buldular. Deliklerin yaklaşık 400 kilometre genişliğinde olduğunu ve hızla iyileştiğini not etmek önemlidir.
Hasar, daha önemli ozon tabakasının stratosferik bileşeninde değil, mezosfer katmanı ile sınırlı kalmıştır. Mevcut döngü boyunca güneş aktivitesi yükselse bile, bu durumda alarma gerek yoktur. Hidrojen oksitler sadece birkaç saat sürer, yok olmaları atmosfere soluk aldırır. Azot oksitler dağılır ve yüksek enlemlerde daha uzun süreli, ancak daha az yoğun ozon tabakasına neden olur.
Araştırmacılar yaptığı açıklamada,“Bu, Dünya çevresindeki uzaydan radyasyon kuşağı elektron serpintisinin mezosferdeki atmosferik değişiklikler üzerinde doğrudan, ani ve yerel bir etkiye sahip olduğunu gösteren dünyadaki ilk gözlemsel çalışmadır” dedi.
“Bu çalışma, Dünya’nın etrafındaki uzaydan atmosfere düşen radyasyon kuşağı elektronlarının, ozon da dahil olmak üzere mikro atmosferin bileşimi üzerinde hızlı ve yerel bir etkiye sahip olduğunu ortaya koydu.”
Belki de yakınlardaki bir süpernova gibi dramatik olaylar, bu olayları sorunlu bir boyuta taşıyabilir. Ancak şimdilik, keşfin önemi büyük ölçüde atmosferimizde meydana gelen değişiklikleri anlama kapasitemizin artmasında yatmaktadır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Auroralar Ozon Tabakasında Açılan 400 Km Genişliğinde Bir Deliği Ortaya Çıkardı
Kuveyt’te Güneş Tutulması Nedeniyle Eğitime Bir Gün Ara Verilecek