Ateş Var Ama Kükürt Yok: Evrenin Kayıp Sülfürü Nerede?
Evrenimizdeki sülfürün bir kısmı “kayıp” ve gökbilimciler nihayet nedenini biliyor olabilirler.
Gökbilimciler, ölü yıldızların ölüm örtülerinin neden bir zamanlar “kükürt” olarak bilinen ve İncil’deki “ateş ve kükürt” ifadesiyle ilişkilendirilen bir element olan kükürtten yoksun göründüğünün gizemini çözmüş olabilirler. Teoriye göre, evrendeki yıldız enkazı alanlarında önemli miktarda sülfür bulunmalıdır.
Peki, sülfür nereye gitti?
Hong Kong Üniversitesi (HKU) Uzay Araştırmaları Laboratuvarı’ndan (LSR) astrofizikçiler, bu tür gazlı ve tozlu enkaz alanlarının veya “gezegensel nebulaların” neden beklenen kükürt seviyelerine sahip görünmediğini keşfetti. Gezegensel nebulalar, nükleer yakıt kaynaklarını tüketmiş ve beyaz cüce adı verilen yoğun yıldız cesetlerine dönüşmüş yıldızların etrafında bulunur,
Ekip, beklenen sülfür içeriğinin aslında hiç olmadığını, bunun yerine elementin Dünya’da katı halde madenciliğini yapanlar tarafından “şeytanın altını” olarak adlandırıldığı için uygun bir şekilde şeytani bir numara yaptığını öne sürüyor. Kısacası, sülfür göz önünde saklanıyor olabilir.
Gezegenimsi nebulalar, hem profesyonel hem de amatör astronomları büyüleyen şaşırtıcı bir biçim ve renk yelpazesine sahiptir. Bu nebulalar, yıldızların ölümlerinin kısa ömürlü “anlık görüntülerini” sağlayarak, onları bir yıldızın son, hidrojen yakan “ana dizi” varlığına açılan önemli bir pencere haline getirir ve kimyasal bileşimlerinin ayrıntılı olarak incelenmesine yol açar.
Sülfürün şimdiye kadar yaptığı en iyi numara
Biraz kafa karıştırıcı ismine rağmen, gezegenimsi nebulaların aslında gezegenlerle hiçbir ilgisi yoktur. Gezegenleri doğurmak üzere çöken bebek yıldızların etrafındaki madde frizbileri olan protoplanetary disklerin aksine, gezegenimsi nebulalar bir yıldızın yaşamının diğer ucunda meydana gelir.
Yıldızlar çekirdeklerinde gerçekleşen nükleer füzyon süreçleri için gerekli yakıt kaynaklarını tükettiklerinde, her bir çekirdeği dışa doğru iten ve her bir yıldızın kendi yerçekimi kuvvetinin muazzam içe doğru çekiminden koruyan enerji de durur.
Bir yıldızı milyarlarca yıl boyunca çökmeye karşı dengeleyen yıldızlar arası çekişme sona erer ve kazanan yerçekimi olur. Ardından, yıldızın çekirdeği çökerken, yıldızın ateşli dış kabuğunda hala devam eden nükleer füzyon yıldızın şişmesine neden olur.
Bu da yıldızı başlangıçta bir kırmızı dev yıldıza dönüştürür.
Güneş yaklaşık 5 milyar yıl içinde bu süreçten geçecek ve Dünya da dahil olmak üzere iç gezegenleri tüketmek üzere şişecektir. Yine de, ölmekte olan bir yıldıza yakın yörüngede dönen gezegenler için ne kadar feci ve geri dönülmez şekilde değiştirici olsa da, kırmızı dev aşaması nispeten kısadır. Bir yıldızın dış katmanları soğuyup dağıldıkça, geriye artık bir beyaz cüce olan ve ölüm örtüsü gezegenimsi bulutsuyla çevrili, için için yanan bir yıldız çekirdeği kalır.
Gezegensel nebulalar da kısa ömürlüdür, ancak beyaz cücelerin etrafında sadece on binlerce yıl sarılı kalırlar.
Kayıp kükürt bilmecesine dönecek olursak, gezegensel nebulaların kimyasal bileşimlerini ortaya çıkaran çalışmalar, kükürtten yoksun olduklarını göstermiştir. Ancak bu açıklanması zor bir durumdur çünkü kükürt daha büyük kütleli yıldızlarda oksijen, neon, argon ve klor gibi elementlerle birlikte üretilmelidir. Aslında gezegenimsi nebulalardaki kükürt bu diğer elementlerle orantılı olmalıdır.
Derleyen: Ateş Var Ama Kükürt Yok: Evrenin Kayıp Sülfürü Nerede?
Dev Uzay Yumurtaları Kozmos’ta Saklı Dünya Dışı Uygarlıkları Arayışımıza Rehberlik Ediyor
Dev Uzay Yumurtaları Kozmos’ta Saklı Dünya Dışı Uygarlıkları Arayışımıza Rehberlik Ediyor