Astrofizikçiler, Altın ve Platinin Evrende Doğuş Sürecini Tanımladılar
Astrofizikçiler altın, platin ve uranyum gibi ağır elementlerin doğumu için yeni bir teorik senaryo tanımladılar. Bu elementler, kırmızı bir süperdev bir nötron yıldızını soğurduğunda yakın ikili sistemlerde doğabilir.
Mendeleev tablosunun demirden daha ağır olmayan elementleri, yıldızlarda sürekli olarak meydana gelen termonükleer reaksiyonlarda doğar. Bu iyi çalışılmış ve oldukça yaygın bir süreçtir. Ancak tablo demir ile bitmez.
Altın, platin ya da uranyum gibi daha ağır elementlerin oluşumu, yıldızlardaki termonükleer reaksiyonların yaratabileceğinden çok daha yüksek enerjiler gerektirir. Bu elementler doğada bulunur ve bilim insanları hangi koşullar altında doğduklarını araştırmaktadır.
Evrende ağır elementleri yaratacak kadar aşırı koşullar yaratabileceği doğrulanmış tek bir nesne var, o da nötron yıldızlarının birleşmesi. Birçok teorik olası süreç vardır, ancak bunlar henüz gözlemlerle doğrulanmamıştır.
Nötron yıldızı birleşmeleri, bu tür süreçler için gereken inanılmaz yoğunlukları ve sıcaklıkları yaratabilen ve bugüne kadar gözlemlenen tek olaydır. Ancak ağır elementlerin başka koşullar altında da doğması muhtemeldir.
Altının doğuşu
Haifa Technion’dan astrofizikçi Noam Soker ve Çin Bilimler Akademisi Modern Fizik Enstitüsü’nden Shilun Jin, The Astrophysical Journal’da yayınladıkları makalede ağır elementlerin doğuşunun yeni bir varyantını tanımladılar.
Bilim insanları bir çift yıldız sisteminde ağır çekirdeklerin füzyonunu tanımladılar. Bu sistemlere ortak bir zarfa sahip jet süpernovalar denir. Bu sistemde bir nötron yıldızı (süpernova kalıntısı) ve bir kırmızı süperdev birbirine çok yakındır.
Kırmızı süperdev genişleyip nötron yıldızını yuttuğunda, nötron yıldızı zarfın içinde spiral çizerek çekirdeğe doğru çekilir. Çekirdeğe girdikten sonra nötron yıldızı süper devin maddesini muazzam bir hızla döndürür ve çok yüksek enerjili yoğun jetler fırlatır.
Bilim insanları bu koşullar altında ağır çekirdeklerin ortaya çıkabileceğini göstermiştir.
Çalışmanın gücü, dolaylı deneysel doğrulama olasılığıdır. Bu, güçlü HIAF hızlandırıcısı Çin’de çalışmaya başladığında mümkün olacaktır. Hızlandırıcının 2025 yılında devreye girmesi planlanıyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Astrofizikçiler, Altın ve Platinin Evrende Doğuş Sürecini Tanımladılar
Biyolojinin Demir Çağı: Hayatın İlk Temel Taşını Keşfetmek
Metaller, özellikle de demir, yaşamın başlangıcından bu yana biyolojik işlevlerde çok önemli bir rol oynamıştır…