Aşk Gerçekten Sadece Zihnin Nörokimyasal Bir Yapısı mı?
Aşk, çağlar boyunca oyun yazarlarının, şairlerin, sanatçıların ve bestecilerin ilham kaynağı olmuş; pek çok kişi bu esrarengiz duyguyu ölçmeye, tanımlamaya ve anlamaya çalışmıştır. Peki aşk sadece soğuk, sert bir biyoloji meselesi midir?
Anne ve aile sevgisinin biyolojik temellerini inceleyen pek çok araştırma yapılmıştır, ancak biz burada romantik aşka odaklanacağız. Bilirsiniz, baş döndüren, uyuyamayan, düzgün düşünemeyen türden bir aşk. Aşık olmayı genellikle bir duygu patlaması olarak tanımlarız; bu göz önüne alındığında, şairlerin aşkın tam olarak ne olduğunu tanımlama konusunda bilim insanlarından daha iyi bir iş çıkarmış olmaları şaşırtıcı olmayabilir.
Bununla birlikte, aşkın nörokimyasal bir yapı olup olmadığını incelemek istiyorsak, beyinde neler olup bittiğini kavramamız gerekir.
Yakın zamana kadar bilim insanları bu soruyu araştıracak araçlara bile sahip değildi. 21. yüzyılın başlarına kadar araştırmaların çoğu aşk ve cazibe psikolojisine odaklanmıştı. 2007 yılında yapılan bir inceleme, bu alandaki ilk nörobiyolojik çalışmaları özetlemiştir.
Beynin özellikle aşk duygularıyla ilgili bölgelerinin yüksek konsantrasyonlarda nörotransmitter dopamin içerdiği zaten biliniyordu.
Yazar Semir Zeki’nin açıkladığı gibi, “Dopamin salınımı kişiyi ‘iyi hissetme’ durumuna sokar ve dopamin sadece ilişkilerin oluşumuyla değil, aynı zamanda seksle de yakından bağlantılı görünmektedir, bu da sonuç olarak ödüllendirici ve ‘iyi hissettiren’ bir egzersiz olarak görülmeye başlar.”
Dopamin, şehvetin o ilk hücumu sırasında artarken, başka bir nörotransmitterin tükendiği görülüyor: serotonin. Zeki’ye göre bu, obsesif-kompulsif bozukluğu olanların beyinlerinde görülen bir etkiye benziyor ve bir ilişkinin ilk aşamalarında hissedebileceğimiz romantik arzularımızın nesnesine tek fikirli odaklanmadan sorumlu.
Beynin bazı bölgeleri de romantik aşka tepki olarak aktivasyonda azalma gösterir. Bunlar arasında amigdala ve frontal korteks bölgeleri yer alıyor ki Zeki’ye göre bu da sevgilimize karşı hissedebileceğimiz yargıyı azaltarak onu daha olumlu bir şekilde görmemizi sağlıyor.
“Kimyasallar” ve “romantizm” kelimelerini düşündüğünüzde, aklınıza ilk gelebilecek şeylerden biri feromonlardır. Popüler kültüre – ve reklam sloganlarına – inanılacak olursa, insanlar bizi potansiyel partnerler için karşı konulmaz kılan kokulu sinyaller yayar. Hayvanlar aleminde yapılan çalışmalar gerçekten de feromonların bazı yaratıkların üreme döngülerindeki önemine işaret etmektedir – ancak insanlarda var olduklarına dair kanıtların yetersiz olduğunu öğrenmek sizi şaşırtabilir.
2015’te The Conversation için yazan psikolog Mark JT Sergeant, “İnsan feromonları fikri sezgisel olarak caziptir ve bizi potansiyel partnerler için karşı konulmaz kılan gizli sinyaller fikrini çağrıştırır” dedi. “Ancak feromonların seksle olan bu bağlantısı konuya yanlış bir bakış açısı olabilir – çünkü 45 yıllık çalışmaya ve yıllar içinde ortaya atılan çeşitli iddialara rağmen, insan feromonlarının var olduğuna dair hala çok fazla kanıt yok.”
Eğer bir deodorant üreticisiyseniz muhtemelen duymak isteyeceğiniz bir haber değildir.
Beyin kimyasalları açısından bakıldığında, görmezden gelemeyeceğimiz en büyük vurucu oksitosindir. Bunun başlıca nedeni aslında “aşk hormonu” olarak adlandırılmasıdır.
Oksitosinin ilk tanımları hamilelik ve doğumdaki hayati rollerine odaklanmıştır. O zamandan beri, araştırmalar oksitosinin cinsel işlevle bağlantılı olduğunu, memelilerin birbirleriyle bağ kurmasına yardımcı olduğunu ve hatta kırık bir kalbi onarmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü. Bilim insanlarının bu “sarılma kimyasalını” anlamaya başlamasına yardımcı olan çalışmaların çoğu, çok özel – ve uygun bir şekilde çok sevimli – bir kemirgen üzerinde yapılan çalışmalardan geldi.
Bu mütevazı küçük kemirgenler, oksitosin üzerinde çalışan bilim insanlarının tercih ettiği organizmalardır. Resim kredisi: Nastacia Goodwin (CC BY-SA 4.0)
Çayır tarla fareleri tek eşli çiftler oluşturur ve yuvalarını eşleriyle paylaşırlar, bu da onları bu tür araştırmalar için mükemmel kılar. Bu küçük sevimli hayvanları içeren 2017 tarihli bir çalışma, romantik bağlanma sırasında beynin ödül merkezlerine oksitosin (ve eski dostumuz dopamin) selleri gönderen bir sinir ağı bularak aşkın sinirsel kodunu kırabildiğini cesurca iddia etmiştir.
Çayır volkanları, karışık kuzenleri olan dağ volkanlarına göre hem oksitosin hem de ilgili vazopressin hormonu için daha fazla reseptöre sahiptir, bu da tek eşli bağı neden nörokimyasal düzeyde bu kadar ödüllendirici bulduklarını açıklayabilir.
Bilim insanlarının oksitosin ve onunla yakından ilişkili vazopressin hormonunun insanlarda romantik aşka nasıl dahil olduğu konusunda hala bilmedikleri çok şey var. Araştırmacılar şu anda bu nörokimyasal sistemi, eski atalarımızdaki olası kökenlerinden, oksitosin geninin epigenetik düzenlemesinin her bir kişinin duygusal deneyimlerini nasıl şekillendirdiğine kadar anlamak için çalışıyorlar (epigenetik bilimi hakkında daha fazla bilgiyi ücretsiz e-dergimiz CURIOUS’un 7. sayısında bulabilirsiniz).
Hatta 2017’deki çayır tarla faresi çalışmasının yazarları, tanımladıkları sinir sistemini ele geçirerek tarla farelerinin birbirlerine aşık olmalarını sağlamayı başardılar. Bu, aşkın gerçekten de manipüle edilebilen bir dizi kimyasal süreçten ibaret olduğu anlamına mı geliyor? Buna indirgendiğinde, aşk büyüsünün bir kısmını kaybetmez mi?
Muhtemelen. Yine de buna büyünün bir parçası olarak bakmayı seçebiliriz. Dokuz Afrika savan filini gölgede bırakacak kadar büyüyen bir dinozorda ya da gökyüzündeki bir auroranın görkeminde, bunları bilimle açıklayabilsek bile, bir tür sihir olmadığını kim iddia edebilir?
Sorumuza dönecek olursak: aşk gerçekten de zihnin nörokimyasal bir kurgusu mudur? Aşık olduğumuzda perde arkasında bir sürü biyokimyanın döndüğü kesinlikle doğrudur. The Conversation için yazan nörolog Parashkev Nachev, “Ancak aşkın ‘sadece’ beyin kimyasından ibaret olduğunu söylemek, Romeo ve Juliet’in ‘sadece’ kelimelerden ibaret olduğunu söylemek gibidir – asıl noktayı gözden kaçırır” diyor.
“Sanat gibi aşk da parçalarının toplamından daha fazlasıdır.”
Tüm “açıklayıcı” makaleler, yayınlandıkları tarihte doğruluk kontrolörleri tarafından onaylanmıştır. Metin, resim ve bağlantılar, bilgileri güncel tutmak için daha sonraki bir tarihte düzenlenebilir, kaldırılabilir veya eklenebilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber