Arkeologları Şaşırtmaya Devam Eden Beş Gizemli Antik Eser
Arkeologlar genellikle keşifleri karşısında “afallamış” ya da “şaşkına dönmüş” olarak tanımlanırlar. Ancak gerçekte, uzmanlar çoğu tarihi nesnenin ne için yaratıldığını iyi bir şekilde kavramışlardır. Ancak bu kuralın birkaç istisnası vardır.
Aşağıdaki liste ilgi çekici gizemli nesnelerden bir seçkidir. Bu nesneler, geçmişi kazmanın neden hem profesyoneller hem de halk için büyük bir cazibe kaynağı olmaya devam ettiğinin harika birer örneğidir.
1. Neolitik Taş Toplar
Çoğunlukla İskoçya’da bulunan ve geç Neolitik döneme (yaklaşık M.Ö. 3200-2500) tarihlenen özenle oyulmuş taş toplar bu gizemlerden biridir.
425’in üzerinde top bulunmuştur. Genellikle bir kriket topu büyüklüğündedirler ve çok çeşitli taşlardan yapılmışlardır. Yüzeyleri, bazen kabarık dairesel diskler halinde, bazen de yüksek kabartmalı topuz ve lobları tanımlayan derin kesiklerle yontulmuştur. Süsleme, dönemin çanak çömlek ve anıtsal taşlarında bulunanları yansıtan spiraller veya eşmerkezli şekiller şeklindedir.
Glasgow’daki Kelvingrove Sanat Galerisi ve Müzesi’nde bulunan üç İskoç örneği. (Johnbod/ CC BY-SA)
Bazıları mezarlarda, bazıları ise yerleşim yerlerinde bulunmuştur. Nadiren de olsa birbirinin aynısıdır ve çoğu tek başına bulunduğundan bir setin parçası gibi görünmemektedir. Bazıları yaşamları boyunca yoğun bir şekilde kullanılmış gibi görünmektedir.
Bu taş topların orijinal kullanımı, 19. yüzyıldaki ilk keşiflerine kadar pek çok tartışmanın kaynağı olmuştur. Birçoğu tesadüfen bulunmuş ya da sanat koleksiyonlarında çok az kaynakla dolaşmış ve nadiren arkeolojik bir bağlamda bulunmuştur.
Bunlar yırtıcı hayvanları ve haşereleri caydırmak için kullanılan füzeler miydi? Savaş silahları mı? Oyuncaklar mı? Ya da belki de ölçü ağırlıkları, ev süsleri, anımsatıcı cihazlar, megalitleri hareket ettirmek için bilyalı rulmanlar veya iplik tutucular mıydı? Cevap hâlâ aklımıza gelmiyor.
2. Roma Dodecahedraları
Bu ilgi çekici nesneler, Lincolnshire’daki Norton Disney’de bulunan yeni bir buluntuyla son zamanlarda manşetlere taşındı ve işlevleri konusunda birçok tartışmaya yol açtı.
Tongeren’de bulunan Roma dönemine ait bronz onikiyüzlü taş (Gallo-Roman Müzesi)
Dodecahedra, Britanya’daki Roma döneminden (MS 43-410) kalmadır. Eski Roma İmparatorluğu’nun kuzeybatı eyaletlerinde, her biri bakır alaşımından ince ince işlenmiş yaklaşık 130 adet bulunmuştur.
Bu nesnelerin antik sanat veya edebiyatta herhangi bir temsili bilinmemektedir. Standart bir boyuta uymazlar ve kullanım amaçlarına dair ipucu verebilecek kullanım aşınmasını nadiren gösterirler. Koltuk uzmanları size büyükannelerinin eldiven örmek için kullandığını söylese de, arkeologlar kullanım amaçları konusunda kararsızdır.
3. Neolitik Tebeşir Davulları
1889 yılında, Kuzey Yorkshire’daki Folkton’da bir çocuk mezarında üç adet oyulmuş tebeşir silindir keşfedilmiştir. Folkton Tebeşir Davulları geometrik süslemelere ve göz, burun ve kaş gibi görünen şeylere sahiptir. Dördüncü, bezemesiz bir davul 1993 yılında Batı Sussex’teki Lavant’ta bulunmuştur. Oldukça süslü bir başka örnek ise 2015 yılında Doğu Yorkshire’daki Burton Agnes’de kazılmıştır.
Burton Agnes davulu, bir tebeşir topu, bir kemik iğne ve biri MÖ 3005-2890 yıllarına tarihlenen üç çocuğun kalıntılarıyla birlikte gömülmüştür.
British Museum’da sergilenen Folkton davulları. (Jononmac46 /CC BY-SA)
Davulların üzerindeki motifler, Neolitik taş toplarda da bulunan estetik bir geleneğin parçasıdır. Adlarına rağmen, tebeşir davulların müzik aleti olarak çalınmış olma ihtimali düşüktür ve vurmalı kullanımla ilişkili aşınma göstermezler.
Bazı araştırmacılar bunların çevrelerini “uzun ayak” olarak bilinen standart bir uzunlukla ilişkilendirmişlerdir. Bazıları ise bunların, kapaklı ahşap kavanozlar ya da sepetler gibi bozulabilir kaplara taştan yapılmış referanslar olduğunu düşünmektedir. Diğerleri ise geometrik işaretleri astronomik gözlemlerle ilişkilendirmeye çalışmıştır. Ancak dikkatle gömülmüş çocukların mezarlarındaki varlıkları daha hassas bir açıklama öneriyor gibi görünmektedir.
4. Bronz Çağı “Kilit Halkaları”
Bronz çağı, olağanüstü altın işçiliğinin yapıldığı bir dönemdi. Altın levha ve telden son derece dekoratif kişisel süs eşyaları üretilmiştir. Bu küçük penannular (açık) yüzükler geç bronz çağından (yaklaşık M.Ö. 1000-800) kalmadır ve İrlanda, Britanya ve Fransa’nın bazı bölgelerinde bulunmuştur.
Sıklıkla eşleşen çiftler halinde ortaya çıkarılan bu yüzükler sade olabilir ya da üzerlerinde narin, geometrik oymalar bulunabilir.
İngiltere, Rutland’da bulunan bir kilit halkası. (Colchester ve Ipswich Müze Servisi/CC BY-SA)
Son zamanlarda yapılan yorumlarda bunların burun halkası, küpe ya da saç süsü olabileceği öne sürülmüştür. Tasarımlarındaki çeşitli unsurlar yüzüklerin takılmasını zor ya da rahatsız kılacağından, bu açıklamaların hiçbiri son derece tatmin edici değildir.
İhtiyacımız olan şey bağlamdır – Türkiye’de Boncuklu Tarla’da yakın zamanda keşfedilen, kafataslarının yakınında yüz takıları bulunan gömüler gibi.
5. Romano-İngiliz Kozmetik Öğütücüler
Kozmetik öğütücüler iki parçadan oluşan küçük bakır alaşımlı kitlerdir. Bir yarısı “havan” (uzun ve kıvrımlı yivli bir hazne) ve diğeri “havan tokmağı” (ya çubuk benzeri ve sivri ya da “sallanan” bir şekilde kemerli). Genellikle askı için halkaları ve insan ya da hayvan şeklinde uçları vardır.
Su kuşları ve büyükbaş hayvanlar, fincan ve kova gibi diğer Romano-İngiliz kaplarında da yer alan yaygın dekoratif motiflerdir. Bazı setlerdeki fallik sembolizm doğurganlıkla ilişkilendirilmesine yol açmıştır.
Kozmetik setleri tipik olarak Britanya’ya özgüdür ve Avrupa anakarasında nadiren bulunur. Geç demir çağından erken Roma dönemine (yaklaşık M.Ö. 100-M.S. 200) tarihlenirler ve araziye iyi bir şekilde dağılmışlardır.
Norfolk, Hockwold’da bulunan bir kozmetik öğütücü. (The Trustees of the British Museum/CC BY-NC)
Kullanım-aşınma analizi, bu nesnelerin yanal bir öğütme hareketiyle birbirine sürüldüğünü göstermiştir. Bunların yerini Roma İmparatorluğu’nda kullanılan düz mermer paletler almış olabilir, ancak bunlar temelde farklı bir şekilde, malzemeleri dairesel bir hareketle karıştırmak için metal bir kepçe veya taş alet kullanarak çalışıyordu.
Buradaki gizem işlev değil, hangi maddenin hazırlandığıdır. Öneriler arasında ilaçlar, afrodizyaklar, kozmetikler ve narkotikler yer almaktadır. Bir havanın içeriği hiçbir zaman başarıyla analiz edilememiştir. Bu, amatör bulucuların kozmetik havanları temizleme dürtüsüne direnerek ve bunun yerine onları incelenmek üzere öne çıkararak arkeologlara büyük yardımda bulunabilecekleri bir durumdur.
Üstteki resim: Bonn, Almanya’daki Rheinisches Landesmuseum’da bulunan iki antik Roma bronz dodekahedronu ve bir ikosahedron (MS 3. yy). Kaynak: Kleon3/CC BY-SA 4.0
Natasha Harlow tarafından kaleme alınan ‘Five Mysterious Ancient Artifacts That Still Puzzle Archaeologists’ başlıklı bu makale ilk olarak The Conversation’da yayınlanmış ve Creative Commons Lisansı altında yeniden yayınlanmıştır.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Derleyen: Figen Berber