Antik Pikt Halkına Ait, Ogham Alfabesinde Nadir Bir Taş Yazıt Keşfedildi
Piktler, günümüz İskoçya’sının doğu ve kuzeydoğusunda yaşamış antik bir halk. Halkın adı muhtemelen Latince picti (boyalı) sözcüğünden gelmiştir. Bunun nedeni muhtemelen vücutlarındaki boya ve dövmelerdir. Piktler bir Kelt halkı olup, modern İskoç ulusunun kökenlerini oluşturan topluluklardan biridir. Piktlerin konuştuğu dil Keltçedir.
Keltler hem savaşçı ve avcı hem de çiftçi olarak başarılı insanlardı. Tekerlekli pulluğu ve fıçıyı icat etmelerinin yanı sıra, başka uygarlıklardan aldıkları kazancılığı ve çömlekçiliği de geliştirdiler. Britanya adalarına yollar yaptılar. Klanlar ya da kabileler şeklinde yaşarlardı. Yöneticileri olan druidler yani Kelt rahipleri de hem kâhin hem de yargıç olarak görev yaparlardı.
Kendilerine özgü yaşam tarzı ve kültürü olan bu uygarlık, yazı sistemi oluşturmak konusunda da oldukça başarılıydı. Kelt halkının ve genellikle druidlerin kullandığı yazı sistemi, Ogham alfabesi ya da Kelt alfabesi adıyla bilinmektedir. Bu alfabe ile yazılmış olan pek çok eser, kalıntı, yazıt bulunmasına rağmen, hala tam anlamıyla çözülmüş bir alfabe değildir.
Yeni bir keşif!
İskoçya’nın Doune yakınlarında erken ortaçağ ogham dilinde nadir bir yazıt bulunan bir Piktlilere ait oymalı taş çapraz levha keşfedildi. Tüm İskoçya’da bulunan ve bilinen 30 ogham yazıtından biridir ve ilk olarak Forth Vadisi’nde keşfedilmiştir.
Taşın yüzeyi ilk olarak 2019 yılında Antik Kilmadock Kurtarıcıları’ndan (ROOK) gönüllüler tarafından ortaya çıkarıldı, ancak bu yılın Eylül ayında gönüllüler ve arkeologlar levhayı tamamen kazabildiler, kenarlarını ve ogham sembollerini açığa çıkardılar.
Taş, 120 cm yüksekliğinde ve 80 cm genişliğindedir ve yuvarlak bir tepe kısma sahiptir. Taşın yüzeyine düğümlü bir haç oyulmuştur. Dolgulu parşömenlerin uçları kuş kafaları şeklindedir. Flamingo benzeri keskin kavisli gagaları vardır, ancak stilize edilmiş soyutlamalar yerine gerçek kuşların temsilleri iseler, büyük olasılıkla dindarlıktaki pelikanlardır, Mesih’in kurbanlığının popüler sembolleridir.
Orta İskoçya’daki en eski mezarlıklardan biri Kilmadock’tur. Kirkyard dokuzuncu yüzyıla tarihleniyor olsa da, Piktli çapraz tableti daha eskidir. MS 500 ile 700 yılları arasında Rover Teith’e bakan bir tepenin üzerinde yükseltilmiştir. Çapraz tablette ogham karakterlerinin bulunması, keşişlerin okuryazar olabileceğini düşündürür.
Ogham karakterleri ilk olarak MS dördüncü yüzyılda anıtsal yazıtlarda görülür. Neredeyse üçte biri İngiltere, Galler, İskoçya ve Man Adası’nda bulunur; ancak çoğunluğu İrlanda’dandır.
Kelt epigrafisi uzmanı ve tarihçisi Dr. Kelly Kilpatrick, taşın 3 boyutlu bir modelini oluşturmak için fotogrametriyi kullanacak ve yeni keşfedilen yazıtın şifresini çözmeye çalışacak. “Bu çok önemli bir keşif” diyor. Erken ortaçağ döneminde burada, potansiyel olarak Latince okuyabilen ve yazabilen, ancak aynı zamanda ogham alfabesine aşina olan okuryazar insanlar olduğunu söylüyor.
“Bulur bulunmaz bir baktım ve ‘bu ogham’ dedim. Taş kaldırılana kadar emin olamasam da, yazıt muhtemelen kişisel isimler söyleme eğilimindedir. Makul bir güvenle söyleyebilirim ki, elimizde bazı e’ler ve t’ler var diye ekledi.
Son kazıyı yöneten Stirling arkeolog Dr. Murray Cook, taşın tam olarak incelenebilmesi ve uzmanların sergilenmeden önce korumanın maliyetini değerlendirebilmesi için artık taşın kaldırılması için fon sağlanması gerektiğini söyledi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Antik Pikt Halkına Ait, Ogham Alfabesinde Nadir Bir Taş Yazıt Keşfedildi