Antik Kristallerle Mühürlenmiş Tektonik Plakaların En Eski Kanıtı Bulundu
Güney Afrika’da ortaya çıkarılan minik kristaller, 3.8 milyar yıl önce gezegenin yüzeyinde ani bir geçişin kanıtlarını içeriyor. Her biri bir kum tanesinden daha büyük olmayan bu kristaller, o sıralarda, yer kabuğunun parçalandığını ve hareket etmeye başladığını gösteriyor: levha tektoniği olarak bilinen sürecin habercisi.
Dünya ve gezegen bilimleri profesörü Nadja Drabon, bulguların Dünya’nın bir gezegen olarak evrimi hakkında ipuçları sunduğunu ve levha tektoniği ile yaşamın evrimi arasındaki potansiyel bağlantılar hakkındaki soruların yanıtlanmasına yardımcı olabileceğini söyledi.
Drabon, “Dünya, yaşamı olan tek gezegendir; Dünya, levha tektoniğine sahip tek gezegendir” dedi.
2018’de Drabon ve meslektaşları, Güney Afrika’nın Barberton Greenstone sıradağlarındaki Yeşil Kumtaşı Yatağında zirkon kristalleri keşfetti. Yaşları 4,1 milyar ile 3,3 milyar arasında değişen 33 zirkon buldular. Pırlantaya benzerliği ile bilinen zirkon taşı, ısıya dayanıklı ve oldukça parlak bir taştır.
21 Nisan’da AGU Advances dergisinde yayınlanan yeni çalışmada, ekip, bu antik zirkonlarda ve Dünya üzerindeki diğer zamanlardan ve yerlerden birçok zirkonda farklı izotopları veya farklı sayıda nötron içeren element çeşitlerini analiz etti.
İzotoplarda, yaklaşık 3,8 milyar yıl öncesine dayanan ilkel levha tektoniğine ani bir geçişin kanıtlarını buldular. Bu bulgu, o zamana kadar gezegendeki en az bir yerde basit bir dalma biçiminin başladığını gösteriyor. Drabon, bunun küresel olarak gerçekleşip gerçekleşmediği hala belirsiz ve bugün var olan “birbirine karşı hareket eden gerçekten verimli plaka motorunun” henüz ortaya çıkmamış olması muhtemelolduğunu söyledi.
Oksijen, niyobyum ve uranyum gibi elementlerin izotop analizi, yüzeydeki kayaların 3,8 milyar yıl kadar erken bir tarihte su tuttuğunu gösterdi; bu, zirkonların bir zamanlar ilkel bir deniz tabanına gömülü okyanus kabuğunda kilitli olduğunu düşündürdü. Drabon, 4.1 milyar yıl öncesine ait en eski örneklerden yola çıkarak, gezegenin en geç 4,2 milyar yıl önce katı bir kabuğa sahip olduğunu öne sürdü.
Yeni çalışma, Dünya’nın erimiş lav okyanusunun, katı kabuk oluşmadan en fazla birkaç yüz milyon yıl önce var olduğunu ima ediyor, diye ekledi.
Peki bu geçişi ne tetikledi? Bir teori, levha tektoniğinin Dünya yeterince soğuduktan sonra ortaya çıktığını söyledi. Ayrıca, devasa uzay kayalarının Dünya’ya çarpmış ve kabuğunu parçalamış olması da mümkündür.
Drabon, bir başka soruda Dünya’nın erken plaka tektoniğine geçişinin bir şekilde yaşamın gelişmesine yardımcı olup olmadığını ele alıyor.
Dünya’daki yaşamın erken fosil kanıtları yaklaşık 3.5 milyar yıl öncesine kadar uzanırken, karbon izotopları oranında bulunan biyolojik süreçlerin kimyasal imzaları daha da eskidir. Drabon, bazılarının 3,8 milyar yıl öncesine kadar bulunabileceğini söyledi ve yaklaşık olarak aynı zamanda erken levha tektoniği ortaya çıktı.
Bu, Dünya’nın magma denizinin yalnızca geç Hadean’a kadar devam ettiği anlamına gelir. Drabon, daha önce, “insanlar Dünya’nın 3,6 milyar yıl öncesine kadar sadece bir magma okyanusu tarafından kapsandığını düşünüyordu” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Dünyanın En Büyük Deniz Sürüngeni Kalıntısı 2800 Metre Yükseklikte Bulundu
/Antik Kristallerle Mühürlenmiş Tektonik Plakaların En Eski Kanıtı Bulundu/