Antik Dünyanın En Uzun Su Kemeri 426 km ile İstanbul-Bozdoğan Kemeridir
Su kemerleri, Roma İmparatorluğu’ndaki inşaat sanatının çok etkileyici örnekleridir. Bugün bile, inşaat ve kullanımın estetik, pratik ve teknik yönlerine dair yeni bilgiler sağlıyorlar. Johannes Gutenberg Üniversitesi Mainz’daki (JGU) bilim insanları, Konstantinopolis’i besleyen 426 kilometre uzunluğundaki zamanın en uzun su kemeri olan Bozdoğan Su Kemeri’ni araştırdılar ve bu yapının zaman içinde nasıl korunduğuna dair yeni görüşler ortaya çıkardılar. Kanalların, bölgenin terk edilmeden sadece birkaç on yıl önce karbonat birikintilerinden temizlendiği görülüyor.
Geç Roma su kemeri Konstantinopolis nüfusu için su sağladı
Roma İmparatorluğu, vatandaşları için bugün hala büyüleyici bulduğumuz güçlü bir altyapı çalışmaları ile birçok yönden zamanının ilerisindeydi. Bu, mimari açıdan ilham veren tapınakları, tiyatroları ve amfitiyatroları, aynı zamanda yoğun bir yol ağını ve etkileyici limanları ve madenleri içerir. Mainz Üniversitesi Jeoarkeoloji grubundan Dr. Gül Sürmelihindi, “Bununla birlikte, Roma İmparatorluğu’nun en çığır açan teknik başarısı, su yönetiminde, özellikle şehirlere, hamamlara ve madenlere su sağlayan uzun mesafeli su kemerlerinde yatmaktadır” dedi. Su kemerleri bir Roma icadı değildi, ancak Romalıların elinde bu uzun mesafeli su kemerleri daha da gelişti ve tarihin en büyük imparatorluklarından biri boyunca geniş ölçüde yayıldı.
Roma İmparatorluğu’ndaki hemen hemen her şehir bol miktarda temiz su kaynağına sahipti, bazı durumlarda aslında bugün olduğundan daha büyük bir hacme sahipti. “Bu su kemerleri çoğunlukla, iki bin yıldan sonra bugün hâlâ ayakta olan güney Fransa’daki Pont du Gard gibi etkileyici köprüleriyle biliniyor. Bugüne kadar 2.000’den fazla uzun mesafeli Roma su kemeri biliniyor ve çok daha fazlası keşfedilmeyi bekliyor. Dr. Gül Sürmelihindi ve araştırma ekibi tarafından yürütülen çalışma, günümüz Türkiye’sinde İstanbul olan Konstantinopolis’in en muhteşem geç Roma su kemerine odaklanıyor.
Karbonat yatakları, Bizans su yönetimi hakkında bilgi sağlıyor
MS 324’te Roma İmparatoru Büyük Konstantin, Konstantinopolis’i Roma İmparatorluğu’nun yeni başkenti yaptı. Şehir, kara yolları ve deniz yollarının jeopolitik açıdan önemli kavşağında yer alsa da, tatlı su temini bir sorundu. Bu nedenle Konstantinopolis’i 60 kilometre batıdaki kaynaklardan beslemek için yeni bir su kemeri inşa edildi. Şehir büyüdükçe, bu sistem 5. yüzyılda düz bir çizgide şehirden 120 kilometre uzakta bile uzanan yaylara genişletildi. Bu, su kemerinin toplam uzunluğu en az 426 kilometreye ulaşarak antik dünyanın en uzunu yaptı. Su kemeri, içinden geçilebilecek büyüklükte tonozlu yığma kanallar, taş ve betondan yapılmış 90 büyük köprü ve 5 kilometre uzunluğa kadar birçok tünelden oluşuyordu.
Sürmelihindi ve ekibi, bu su kemerinden, yani akan suda oluşan ve o dönemde su yönetimi ve paleo ortamı hakkında önemli bilgiler elde etmek için kullanılabilecek kireç tabakasından karbonat birikintilerini inceledi. Araştırmacılar, tüm su kemeri sisteminin yalnızca 27 yıllık kullanımı temsil eden ince karbonat birikintileri içerdiğini buldular. Kentin yıllıklarından ise su kemeri sisteminin 700 yıldan fazla, en azından 12. yüzyıla kadar çalıştığı biliniyor. Sürmelihindi, “Bu, Bizans İmparatorluğu döneminde, su kemerinin tamamının bakımı ve kalıntılarından arındırılmış olması gerektiği anlamına geliyor,” diye açıkladı. Karbonat birikintileri tüm su kaynağını engelleyebilir ve zaman zaman temizlenmeleri gerekir.
50 kilometreden uzun çift inşaat muhtemelen bakım için inşa edildi
Su kemeri geç Roma kökenli olsa da kanalda bulunan karbonat Bizans Orta Çağına aittir. Bu, araştırmacıların olası temizlik ve bakım stratejileri hakkında düşünmelerini sağladı – çünkü 426 kilometrelik bir kanalı temizlemek ve onarmak, şehrin nüfusu su kaynağına bağlıyken, bunun haftalarca veya aylarca kullanılamayacağı anlamına geliyor. Daha sonra, su sisteminin orta kısmının 50 kilometrelik iki katlı inşa edildiğini, bir su kemeri kanalı diğerinin üzerinde iki katlı köprüler üzerinden geçtiğini buldular. Passchier, “Bu sistemin temizlik ve bakım işlemlerine izin verecek şekilde kurulmuş olması çok muhtemeldir” dedi. “Maliyetli ama pratik bir çözüm olurdu.”
Ne yazık ki araştırma ekibi için sistemin tam olarak işleyişini incelemek artık mümkün değil. En heybetli köprülerden biri olan Ball’un germe köprüsü, 2020 yılında harabelerde altın bulabileceklerine inanan hazine avcıları tarafından dinamitle havaya uçuruldu.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Türkiye’de Yer Alan ‘Cehenneme Açılan Kapı’nın Gizemi Bin Yıl Sonra Çözüldü
Türkiye’de Yer Alan ‘Cehenneme Açılan Kapı’nın Gizemi Bin Yıl Sonra Çözüldü
/Antik Dünyanın En Uzun Su Kemeri 426 km ile İstanbul-Bozdoğan Kemeridir /