Antik Atalarımız Başkalarının Bilgilerini Kullanmaya Ne Zaman Başladı?
Değerlerimiz ve inançlarımız kadar teknolojimiz ve bilgi birikimimiz de binlerce neslin kesintisiz bir zincir halinde geriye doğru uzanmasıyla şekillenmiştir. Peki ama bu birikim süreci ne zaman başladı? Ya da başka bir deyişle, ilk atalarımız ne zaman başkalarının bilgileri üzerine inşa etmeye ve bizi diğer primatlardan ayıran bağlantılar kurmaya başladı?
Sosyal öğrenme yoluyla teknik ve teknolojik bilgi biriktirme süreci olan kümülatif kültürün, bir tür olarak başarımızın kilit faktörlerinden biri olduğu giderek daha fazla anlaşılmaktadır. Bu kavram ilk olarak 1990’larda, esasen insan kültürünü diğer türlerin kültüründen ayırmanın bir yolu olarak daha geniş çapta dikkat çekmiştir. Elbette, birçok türün “kültürü” vardır, ancak sadece insanlar zaman içinde değişiklikleri biriktirebilir.
Elbette bu fikre o zamandan beri meydan okunmaktadır; şempanzeler, babunlar ve makaklar gibi diğer primatların yanı sıra güvercinler ve diğer kuşlar ile balinalar ve yunuslar da dahil olmak üzere çeşitli insan dışı türler kümülatif kültür biçimleri sergilemektedir.
Ne olursa olsun, kümülatif kültür insan gelişiminde önemli bir rol oynamış, farklı ortamlara ve karşılaştığımız zorluklara uyum sağlamamıza olanak tanımıştır. Bununla birlikte, bu sürecin hominin evriminde ne zaman başladığı belirsizdir – yani yakın zamana kadar.
Arizona Eyalet Üniversitesi İnsan Evrimi ve Sosyal Değişim Okulu’nda doçent olan araştırmacı Charles Perreault ve Missouri Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırmacı ve ASU doktora mezunu Jonathan Paige’e göre, kümülatif kültür yaklaşık 600.000 yıl önce hızla başladı.
“Perreault yaptığı açıklamada, “Türümüz Homo sapiens, tropik ormanlardan kutup tundralarına kadar farklı türde sorunların çözülmesini gerektiren ekolojik koşullara uyum sağlamada başarılı olmuştur” dedi.
“Kümülatif kültür kilit öneme sahiptir çünkü insan popülasyonlarının önceki nesillerin çözümleri üzerine inşa etmesine ve bunları yeniden birleştirmesine ve sorunlara çok hızlı bir şekilde yeni karmaşık çözümler geliştirmesine olanak tanır. Sonuç olarak, teknolojik sorunlar ve çözümlerden kurumlarımızı nasıl organize ettiğimize kadar kültürlerimiz, bireylerin kendi başlarına icat edemeyecekleri kadar karmaşıktır.”
Paige ve Perreault, bu teknolojik dönüşün ne zaman gerçekleştiğini araştırmak için, son 3,3 milyon yıllık arkeolojik kayıtlar boyunca taş alet üretim tekniklerinin karmaşıklığındaki farklılıkları inceledi.
İkili, kümülatif kültür olmadan yaratılabilecek taş alet teknolojisinin karmaşıklığına dair bir temel oluşturmak amacıyla, şempanzeler gibi insan olmayan türler tarafından yapılan taş aletleri inceledi. Ayrıca, deneyimsiz insan çakmaktaşı işleyicilerinin taş alet yapma deneylerini ve ürettikleri rastgele yongaları da incelediler.
Ekibe göre, taş alet teknolojilerinin karmaşıklığı, her bir alet yapım dizisinde atılan adımların sayısı açısından anlaşılabilir. Bu adımlar prosedürel birimler (PU) olarak adlandırılır.
Sonuçlar, yaklaşık 3,3 ila 1,8 milyon yıl önce, australopithlerin ve en erken Homo türlerinin hayatta olduğu dönemde, taş alet yapımının 1 ila 6 PU’luk temel aralıkta olduğunu gösteriyor. Daha sonra, yaklaşık 1,8 milyon ila 600.000 yıl önce, bu 4 ila 7 PU aralığına yükselmiştir. Ancak 600.000 yıl önce, üretimin karmaşıklığı hızla artarak 5 ila 18 PU aralığına yükseldi.
“600.000 yıl kadar önce, hominin popülasyonları alışılmadık derecede karmaşık teknolojilere güvenmeye başladı ve o zamandan sonra da karmaşıklıkta hızlı artışlar görüyoruz. Bu bulguların her ikisi de kümülatif kültüre dayanan homininler arasında görmeyi beklediğimiz bulgularla örtüşüyor” diyor Paige.
Alet destekli yiyecek aramanın kümülatif kültürümüzün başlangıcına yol açmış olması mümkündür. Erken homininler – yaklaşık 3,4 ila 2 milyon yıl önce yaşamış olanlar – muhtemelen eti soymak ve ilik ve organlar gibi ulaşılması zor yiyecek parçalarına erişmek için alet kullanan yiyecek arama stratejilerine güveniyorlardı.
Bu durum, yazarların da yazdığı gibi, zaman içinde değişikliklere yol açmış olabilir: “Kümülatif kültür uyarlanabilir bilgi üretmeye başladığında, beyinler ve gelişimsel süreçler üzerindeki seçici baskılar bu kültürel bilginin edinilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını kolaylaştırır”.
Sosyal öğrenmenin diğer biçimleri de bu süreci etkilemiş olabilir, ancak araştırmacılar teknolojik karmaşıklık ve çeşitlilikteki hızlı değişimlere dair kanıtların yalnızca Orta Pleistosen’de ortaya çıktığına inanıyor.
Bu aynı zamanda arkeolojik kayıtlarda kontrollü ateş, ocaklar ve evsel alanlara dair daha fazla kanıtın bulunduğu bir dönemdi. Bunlar büyük olasılıkla birikimli kültürün sonuçlarıydı ve hafızalı aletler kullanılarak yontulan kütüklerle oluşturulan ahşap yapılar gibi diğer erken teknolojilerle birlikte ortaya çıkmıştı. Bu aletler ahşap ya da kemik saplara takılan taş bıçaklardan oluşuyordu.
Paige ve Perreault haklıysa, kümülatif kültür Orta Pleistosen döneminde başlamış ve Neandertaller ile modern insanların farklılaşmasından önce ortaya çıkmış olabilir.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber