Antik Arı Yuvaları, Neandertallerin Daha İyi Anlaşılmasını Nasıl Sağladı?
Şanidar mağarası, Irak’ın Kürt özerk bölgesinin Zagros dağlarında, İran ile Türkiye’nin güneydoğusu arasındaki sınır bölgesinde yer almaktadır. Mağaranın içinde en uzun süredir tartışılan Neandertal kalıntı koleksiyonlarından biri bulunuyor.
Liverpool John Moores Üniversitesi, Cambridge Üniversitesi ve Londra Üniversitesinden araştırmacılar, bölgenin en çok tartışılan bulgularından biri olan “Çiçek Gömütü “nü yeniden araştırmak için işbirliği yaptı. Bir Neandertal gömüsünde bulunan polenlerin daha önce çiçekli bir mezar sunusunun kanıtı olduğu varsayılmıştı.
Bir makalede, “Şanidar ve çiçekleri? Neandertal ‘Çiçek Gömüsü’ Hipotezinin Palinolojisi (Botanik’in polen ve sporları araştıran alt bilim dalı) Üzerine Düşünceler” başlıklı ve Journal of Archaeological Science dergisinde yayımlanan makalede ekip, mezar alanlarında bulunan polenlerin insan dışı, muhtemelen arılar tarafından yerleştirildiği iddiasını ortaya koyuyor.
Ralph Solecki, 1950’li ve 1960’lı yıllarda Şanidar Mağarası’nda yaptığı kazılar sonucunda “Çiçek Gömüsü” hipotezini ortaya attı. Bu hipoteze göre, Şanidar 4 olarak bilinen Neandertal, muhtemelen tıbbi nedenlerle, bir sevgi işareti veya saygı göstergesi olarak bir çiçek yatağına yerleştirilmiştir.
Bu hipotez, Neandertallerin anlaşılması üzerinde dönüştürücü bir etki yaratmış, daha önce tamamen vahşi olarak nitelendirilmelerine meydan okumuş ve empati ve özen gösterme yeteneğine sahip olduklarını öne sürmüştür.
Mezar çukurlarında polen bulunması, Solecki’ye cenaze sunuları sunulmuş olabileceği ihtimalini akla getirmektedir. Yerel işçilerden bazılarının kemerlerine çiçek takmayı sevdiklerini ve polenlerin kazı ekibi aracılığıyla gelmiş olabileceğini ancak bunun eninde sonunda göz ardı edildiğini belirtiyor.
Fransız Arkeolog Arlette Leroi-Gourhan’ın daha önce Şanidar 4 Neandertal’in etrafındaki polenlerin eski olduğunu gösteren yassılaşma ve aşınma resimlerine dayanarak, araştırmacılar polenlerin Solecki ve meslektaşları tarafından getirilmiş olma ihtimalini göz ardı ediyor. Bunun yerine, polenin ilişkili olduğu Neandertal ile yaklaşık olarak çağdaş olabileceği sonucuna varmışlardır.
Gizem Çözüldü
Analiz, taksonomik olarak karışık kümelerin varlığının, bütün çiçeklerin biriktirilmesinden kaynaklanan polen kümeleri ile tutarsız olduğu sonucuna varmıştır. Araştırmacılar bunun yerine, taksonomik olarak karışık polenlerin arılar tarafından toplanmış ve biriktirilmiş olma ihtimalinin çok daha yüksek olduğunu öne sürüyor.
Yalnız arıların yuvaları bugün mağara tabanının daha az ezilmiş bölgelerinde bulunabilir. Bireysel arılar yiyecek ararken birden fazla çiçek poleni türü toplayabilir ve yuvaları mağarada yaygındır, bu da onları polen kümeleri için ideal bir şüpheli yapar.
Çoğu yuva dikeyden dikeye ve sığ (<5 cm) olarak tanımlanırken, bazıları 0,5 m’den daha derin ve 6-8 mm çapındadır. Kurşun şeklindeki astarlar oldukça dayanıklıdır ve mevcut araştırmacılar kazılarında eski yuva astarları tespit ederek eski bir arı varlığını doğrulamıştır.
Daha eski yuvalar, görülmesi daha zor olan kumlu, küllü bir dolguya sahip olma eğilimindedir. Dikkatli bir gözlem (ve yapay aydınlatma) ile, tabakalaşmayı keserken ana tortudan dokusal farklılıklar görülebilir.
Yazarlar, Şanidar 4 ve ilişkili iskelet kalıntılarının bulunduğu alanın kazı başlamadan önce bir yıldan uzun bir süre açık bırakıldığını ve bu durumun polen kümelerinin Solecki’nin kazısından hemen önce arılar tarafından getirilmiş olma ihtimalini doğurduğunu belirtmektedir.
Bunlar orijinal kazı için kazı alanındaki eski arı yuvalarından daha dikkat çekici olacağından, arıların gömülmeden kısa bir süre sonra Şanidar 4’ün etrafındaki çökeltilerde yuva yapmış olması daha muhtemeldir.
Modern koşullar altında, Şanidar 4 poleninde temsil edilen çiçeklerin hepsi herhangi bir mevsimde aynı anda toplanamaz, bu da kazı ekibini ve çiçeklerin ölüm anında hemen toplandığını dışlar. Arılar polenleri bir büyüme mevsimi boyunca kolaylıkla biriktirmiş olabilir.
Şanidar Mağarası’ndaki açmamızın kesit duvarında yuva kazmakta olan yalnız arı, 4 Eylül 2022’de fotoğraflandı.
Arı beyazımsı efloresan bir kabuğu kırarak arkasındaki hafif katılaşmış tortuya ulaşmış. Böcek yuvada baş aşağı duruyor ve bacaklarıyla gevşek tortuyu delikten dışarı püskürtüyor. Karnı okla işaretlenmiş.
Çözüldü mü?
Öte yandan, Leroi-Gourhan’ın bazı kümelerin olgunlaşmamış polen içerdiği yönündeki önerisi daha karmaşık senaryolara işaret ediyor olabilir. Bazı sorular hâlâ çözülmeyi bekliyor.
Araştırmacıların, Leroi-Gourhan tarafından mağarada analiz edilen polen içeren 21 örnekten neden sadece Neandertal kalıntılarıyla ilişkili üç örnekte polen kümeleri bulunduğunu açıklığa kavuşturması veya belirlemesi gerekiyor. Araştırmacılara göre, küçük memeliler veya Neandertal faaliyetleri gibi diğer mekanizmaların olasılığı tamamen göz ardı edilemez.
Şanidar 4 alanıyla önemli ölçüde örtüşen ve daha yakın zamanda keşfedilen bir Neandertal iskeleti olan Şanidar Z’nin; mezar toprağında bulunan açıklanamayan ahşap parçaları, mağarada daha fazla mezar gizeminin kaldığını gösteriyor.
Başlangıca Geri Dönelim
Solecki’nin hipotezinde ana hatlarıyla belirttiği orijinal sonuçları, Neandertallerin ölülerinin bakımıyla ilgili gömme ve cenaze sunuları gibi karmaşık davranışlar sergilediği bir senaryo önermiştir ki bu, Neandertallerin ilkel, daha az gelişmiş ve hatta vahşi varlıklar olarak görüldüğü önceki algılardan oldukça farklıdır.
İlk vardığı sonuçlar sonraki araştırmacılar tarafından tartışılmış ve irdelenmiş, genellikle kalıntıların kasıtlı olarak yerleştirilip gömülüp gömülmediği sorgulanmıştır. Yıllar içinde çeşitli alternatif açıklamalar ve eleştiriler ortaya atılsa da, kasıtlı gömülmeye dair daha fazla destekleyici kanıt keşfedildiği için gömülme hipotezi hala geçerliliğini korumaktadır.
Şanidar Mağarası’nda bulunan Neandertal kalıntıları, özellikle de Shanidar 1, muhtemelen yaşam boyu bakım gördüğüne dair kanıtlar içermektedir. Erkek bir Neandertal olan Shanidar 1, sol gözünün kör olmasına ve sağ kolu ile bacağının kısmen felç olmasına neden olabilecek ciddi bir kafa travması geçirmişti.
Araştırmacılar daha önce Shanidar 1’in bu yaralanmalarla uzun süre hayatta kalmasının, diğer Neandertal grup üyelerinden bakım ve destek aldığının bir göstergesi olduğunu öne sürmüştü. Bu, Neandertal toplulukları içinde merhamet ve işbirliğinin kanıtı olarak görülebilir.
Şanidar mağarasındaki polenlerin arı faaliyetlerine ait olduğu ortaya çıksa bile, entelektüel açıdan karmaşık bir Neandertal olma ihtimalini göz önünde bulundurmak doğru bir seçimdi.
İlk keşiften bu yana geçen yıllar içinde, Neandertallerin başka yerlerde de mağara resimleri ve gravürler, oyma ahşap fırlatma mızrakları, kartal pençelerinden yapılmış takılar ve kemik, deniz kabuğu ve fildişinden yapılmış boncuklardan sorumlu oldukları keşfedildi.
Neandertaller, ayrıca uzak sahillerden dekoratif kozalaklar toplamış, ateş ocaklarının etrafına büyük hayvan kafatasları dizmiş, ateş yakma kitleri hazırlamış, huş ağacı katranını damıtarak sentetik bir yapıştırıcı haline getirmiş ve günümüz modern insanlarının çoğunun atalarıyla melezleşecek kadar çekici olmuşlardır.
Bir mezarlığa birkaç çiçek bırakmak artık Neandertal davranışsal karmaşıklığının ötesinde görünmüyor. Solecki’nin açık görüşlü “Çiçek Gömütü” hipotezi, diğer birçok alanın tarafsız bir şekilde değerlendirilmesine ve içimizdeki Neandertal kuzenlerimizin daha iyi anlaşılmasına olanak tanıyan düşünce değişiminden sorumlu olabilir.
Kaynak: https://phys.org
Derleyen: Simge Kara
Şaşırtıcı Keşif: Yaban Arısı Yuvaları UV Işık Altında Yeşil Renkte Parlıyor