Alzheimer’a Meydan Okuyan Kadın Bize Bundan Nasıl Kaçınacağımızı Gösterebilir
Alzheimer’ı durdurmanın anahtarı, bu hastalığa hiç yakalanmamış bir kadında olabilir.
Güçlü bir genetik riske sahip olmasına rağmen, APOE3 Christchurch adı verilen geç başlangıçlı Alzheimer ile bağlantılı nadir bir genetik varyantın iki kopyasını taşıyan bir kadın, hastalığın bilişsel gerilemesine karşı dirençli görünüyordu.
Bilim insanları artık benzer genetik mutasyonlara sahip farelerin Alzheimer benzeri hastalıklara nasıl tepki verdiğini gözlemledi.
İnsanlarda olduğu gibi, farelerde de hastalığın ileri evreleriyle ilişkili nörolojik kusurların daha az olduğu görüldü; buradaki temel faktör, beynin temizleme hücrelerinin (mikroglia) hastalığın patolojisine nasıl tepki verdiğiydi.
Bu, Alzheimer için bu özel yanıtları ortaya çıkarmaya odaklanan tedavilerin geliştirilmesi için yeni bir umut sağlıyor.
Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden araştırma ekibi, bu tepkinin Alzheimer’ın erken, semptomsuz evresi ile bilişsel gerilemenin geç evresi arasındaki bağlantıyı kesmeye yardımcı olduğunu söylüyor.
Hem otozomal dominant Alzheimer hastalığı (ADAD) olarak adlandırılan genetik hem de Alzheimer’ın genetik olmayan formlarının gelişmesi yaklaşık 30 yıl alır. Amiloid beyinde yavaşça biriktiği için ilk 20 yıl boyunca hiçbir belirti görülmez.
Beyindeki amiloid düzeyi kritik noktaya ulaştığında birçok yıkıcı süreç bir arada çalışmaya başlar. Tau adı verilen bir protein karışıp yayılmaya başlar, beynin metabolizmasını yavaşlatır ve dokuların küçülmesine neden olarak bilişsel gerilemeye yol açar.
Nörolog David Holtzman, “Alzheimer alanında yanıtlanmamış en büyük sorulardan biri, amiloid birikiminin neden tau patolojisine yol açtığıdır” diyor.
“Herhangi bir koruyucu faktör çok ilginçtir çünkü bize hastalığın nasıl çalıştığına dair yeni ipuçları verir.”
Kolombiya’da geniş bir aile nesillerdir ADAD ile uğraşıyordu ve aile üyelerinin yarısında semptomlar 40’lı yaşlarında başlıyordu. Bu ailenin vakasında hastalık, amiloid plakları oluşturma eğiliminin artmasıyla ilişkili, presenilin-1 adı verilen bir gendeki bir mutasyonla tetiklendi ve amiloid birikimi 20 yaş civarında başladı.
Bu aileden bir kişi imkansız gibi görünen bir şeyi başardı: Presenilin-1 mutasyonunu miras almasına rağmen 70’li yaşlarına kadar bilişsel olarak sağlıklı kaldı.
Kadının, grupta iyi şansının açıklaması olarak önerilen APOE3 Christchurch’ün (APOE3ch) iki kopyasına sahip olan tek kişi olduğu ortaya çıktı. APOE3ch’in yalnızca tek bir kopyasını taşıyanlar, daha genç yaşta hâlâ bilişsel bozulma belirtileri gösteriyordu.
2019’da yapılan bir araştırma, kadının ekstra mutasyonlarının tau’nun hızlı yayılmasını yavaşlatarak süreci geciktirdiğini ileri sürdü.
Holtzman şöyle açıklıyor: “Bu kadın, amiloid patolojisine sahip olması, ancak çok fazla tau patolojisi olmaması ve yalnızca geç ortaya çıkan çok hafif bilişsel semptomlara sahip olması nedeniyle çok ama çok sıra dışıydı.” “Bu bize amiloid ile tau arasındaki bağlantıya dair ipuçları taşıyabileceğini düşündürdü.”
Ancak bu spesifik genetik mutasyon dizisi dünyada yalnızca bir kişide kaydedildiğinden, onun olağanüstü bilişsel sağlığına başka faktörlerin dahil olup olmadığını belirlemek imkansız.
APOE3ch genlerinin farelerde patolojiyi nasıl değiştirdiğinin grafiksel gösterimi.
Holtzman ve meslektaşları, aşırı amiloid üretecek şekilde genetiği değiştirilmiş fareler üzerinde çalıştılar ve APOE3ch mutasyonuna sahip bir gen eklediler. Daha sonra az miktarda tau enjekte ettiler; zaten amiloidle dolu olan beyinlerde sorunlara yol açması bekleniyordu.
Fare modellerinde, Kolombiyalı kadının durumunda olduğu gibi, tau beklendiği gibi yayılmadı. Sebebi ise amiloid plakların etrafındaki mikrogliaların süper aktif ve proteini temizlemede etkili olmasıydı.
Holtzman, “Bu mikroglialar tau’yu alıyor ve tau patolojisi etkili bir şekilde bir sonraki hücreye yayılmadan önce onu bozuyor” diyor.
“Bu, aşağı yöndeki sürecin çoğunu engelledi; tau patolojisi olmadan nörodejenerasyon, atrofi ve bilişsel problemlerle karşılaşmazsınız.”
APOE3ch’in koruyucu etkileri geç başlangıçlı Alzheimer’da net değildir ve kişinin soyuna veya başka genetik mutasyonların olup olmadığına bağlı olarak değişebilir. Ekip, bunun daha fazla çalışılması gereken önemli bir alan olduğunu ekliyor.
Holtzman şöyle diyor: “APOE Christchurch mutasyonunun etkilerini taklit etmenin bir yolunu bulabilirsek, halihazırda Alzheimer demansına giden yolda olan insanların bu yolda ilerlemesini engelleyebiliriz.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Figen Berber