Aksolotllar Sayesinde Beynimizin Nöronları Yenileme Yeteneği Geri Getirilebilir
ETH Zürih’teki bilim insanları, suda yaşayan semender aksolotl’un tüm beyin hücrelerinin yenilenebildiğini gösterdi. Bilim insanları tüm yenilenme sürecini takip ettiler. Ayrıca araştırmacılar, aksolotl beyninde insan hipokampal hücrelerinin yakın analogları olduğunu gösterdi.
Bilim insanları, çalışmalarının, hipokampus ve korteksteki nöronların restorasyonu da dahil olmak üzere insan rejeneratif tıbbının gelişimine ivme kazandıracağını umuyor.
Aksolotllar, bilim insanlarına beynimizin nöronları yenileme yeteneğini neden kaybettiğini ve bu yeteneği nasıl geri getireceğini söyleyebilir.
Aksolotl (Ambystoma mexicanum) suda yaşayan bir semenderdir. Omuriliği, kalbi ve uzuvları eski haline getirebilir. Bu amfibiler ayrıca yaşamları boyunca kolayca yeni nöronlar yaratırlar. 1964’te araştırmacılar, yetişkin aksolotların çoğu tamamen çıkarılsa bile beyinlerini yenileyebileceğini fark ettiler.
Ancak şimdiye kadar, her tür beyin hücresinin aksolotları geri getirip getiremeyeceği açık değildi. ETH Zürih’teki bir laboratuvardan ve Viyana’daki Moleküler Patoloji Enstitüsü’nden bilim insanları, aksolotllarda beyin iyileşmesinin tüm aşamalarını izlediler.
Bu harika yaratıkların sadece tüm beyin hücrelerini restore etmekle kalmayıp aynı zamanda nöronlar arasındaki bağlantıları da restore ettiği ortaya çıktı. Aslında, aksolotlin tam sinir aktivitesini geri kazanması için beynin küçük bir parçası bile yeterlidir.
aksolotl ve insan
Bilim insanları, aksolotları diğer türlerle karşılaştırdılar ve telensefalonlarının hücrelerinin, beynin hafıza oluşumunda kritik bir rol oynayan ve Alzheimer hastalığından muzdarip bir bölgesi olan memeli hipokampusundaki nöronlara çok benzediğini buldular.
Aksolotl beyni ayrıca, koku algısından sorumlu beynin bir alanı olan memeli koku korteksindeki hücrelere çok benzer hücrelere sahiptir. Bilim insanları, bir tür aksolotl hücresinde, insan beyninin korteks (neokorteks) hücreleriyle benzerlikler buldular. Beynin tüm bu alanları evrimsel olarak “korunmuştur” ve evrim sürecinde çok az değişmiştir. Memeli neokorteksi, amfibilerin telensefalonunda bir tür “ataya” sahip olabilir.
Çalışma, aksolotl beyninin nasıl yenilendiğini, hangi genlerin dahil olduğunu ve hücrelerin sonunda nasıl nöron haline geldiğini gösterdi. Ancak aksolotllarda rejenerasyon sürecinin nasıl tetiklendiği ve örneğin farelerde veya insanlarda tetiklenip tetiklenemeyeceği hala belirsizdir.
Ancak aksolotl beyin rejenerasyonunu anlamak, rejeneratif tıpta yenilikçi araştırmaların yolunu çizdi. Farelerin ve insanların beyinleri, kendilerini onarma veya yenileme yeteneğini büyük ölçüde kaybetti. Şiddetli beyin hasarı tedavisi şu anda ilaç tedavisine ve iyileşmeyi hızlandırmak için kök hücre tedavisine odaklanmıştır.
Aksolotların mükemmele yakın rejenerasyon elde etmesini sağlayan genleri ve moleküler mekanizmaları incelemek, ciddi yaralanmaların tedavisini iyileştirmenin ve insanlarda rejenerasyon potansiyelinin kilidini açmanın anahtarı olabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Aksolotllar Sayesinde Beynimizin Nöronları Yenileme Yeteneği Geri Getirilebilir
Çin, 10 Uzay İstasyonuna Güç Verebilecek Nükleer Reaktörün Peşinde