900.000 Yıl Önce İnsanlık Neredeyse Daha Doğmadan Yok Olacaktı
Geriye 1,300 tane kalmıştı. İnsan atalarının soyu 900.000 yıl önce neredeyse tükenmiş olabilir.
Çin Bilimler Akademisi yönetiminde çalışan genetikçiler, yaklaşık 900.000 yıl önce insanlığın neredeyse daha doğmadan yok olduğu sonucuna vardılar. Antik nüfusun bir modeli, sayılarının 1.300 bireye düştüğünü ve sonraki 100.000 yıl boyunca bu düşük seviyede kaldığını gösterdi.
İnsanlık neredeyse daha doğmadan ölmüş olabilir
Yaklaşık 1 milyon yıl önce, uzak atalarımız küçük gruplar halinde avlanıyor ve yiyecek topluyordu. Zaten taş aletler kullanıyorlardı ve genel olarak oldukça gelişmiş primatlardı.
Ancak yaklaşık 900.000 yıl önce bir şey oldu: cinsel açıdan olgun bireylerin sayısı 1.300’e düştü. Şangay Üniversitesi ve Çin Bilimler Akademisi yönetiminde çalışan genetikçilerin ulaştığı sonuç bu.
Antik nüfusun sayısına ilişkin model, atalarımızın tam anlamıyla yok olmaktan kıl payı kurtulduğunu gösterdi. Ve nüfus önümüzdeki 100.000 yıl ya da daha uzun bir süre boyunca bu kadar düşük bir seviyede kaldı.
Princeton Üniversitesi’nden evrimsel genetikçi Joshua Akey, eski popülasyonların büyüklüğünü tahmin etmek için yeni bir istatistiksel yönteme dayanan çalışmanın, türümüz için kritik bir döneme ışık tuttuğunu ve “insan evrim tarihi bulmacasının birkaç parçasını daha doldurduğunu” söylüyor. Ancak diğer araştırmacılar bulgular konusunda ihtiyatlı olunmasını istiyor.
“Şişe boynu-Dar boğaz” etkisi
Günümüzde yaşayan diğer primatlarla karşılaştırıldığında, modern insanlar oldukça düşük genetik çeşitliliğe sahiptir. Araştırmacılar on yıllardır bu durumun atalarımızın bir “şişe boynu/dar boğaz” popülasyonundan geçmesinden kaynaklandığını düşünüyor.
Darboğaz etkisi, kısa süreli olan ancak popülasyonun büyük bir kısmını etkileyen, popülasyon bireylerinin hızlı bir şekilde sayıca azalmalarıdır.
Bilim insanları mutasyonların genlerimizde birikmesinin ne kadar zaman aldığını biliyor ve farklı popülasyonlardaki gen varyasyonlarını inceleyerek bu grupların ne kadar zaman önce ayrıştığını tahmin edebiliyorlar. Araştırmacılar, popülasyonların oluşumundaki önemli olayların ne zaman meydana geldiğini bulmak için bu moleküler saati “geri sarabilirler.”
Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde fahri paleoantropolog olan Chris Stringer, “İnsan evriminde ilginç bir dönemdi,” diyor.
“En yakın akrabalarımızın birkaç kolu o dönemde ortaya çıktı ve bunlardan biri de bizi doğurdu.”
Çinli bilim insanları çalışmalarında genetik saati “tercüme etmek” için yeni bir yöntem kullandılar. Hesaplama modeli tüm genomu değil, yalnızca mutasyon oranını değiştiren pozitif seçilime maruz kalmayan genlerin bir alt kümesini kullanıyor. Bu da zamanın farklı noktalarındaki nüfus büyüklüğünü oldukça hızlı bir şekilde tahmin etmeyi mümkün kıldı.
Neredeyse ölümümüze yol açan felaket
Bilim insanları bu yöntemi kullanarak, 10 modern Afrikalı ve 40 modern Afrikalı olmayan popülasyondan 3.154 kişinin daha önce dizilenmiş genomlarındaki genetik değişikliklerin zamanlamasını hesapladı.
Bir popülasyonun büyüklüğü ve geçmişi bu değişikliklerin birikimini etkiler ve bilim insanları farklı zaman dilimlerinde kaç kişinin yaşadığını belirlemek için bunları analiz edebilir.
Zaman dilimini analiz eden genetikçiler, yaklaşık 930.000 yıl önce atalarımızın üreyen nüfusunun dramatik bir şekilde – yaklaşık %99 oranında – azaldığını tespit etti.
Cinsel açıdan olgun bireylerin sayısı en az 100.000’den 1.280’e düştü. (Çocuklar ve yaşlılar da dahil olmak üzere toplam nüfus daha yüksekti). Araştırmacılar, düşük nüfus sayısının, insan sayısının yeniden artmaya başladığı yaklaşık 813.000 yıl öncesine kadar devam ettiğini bildiriyor.
Bu dönemde Heidelberg insanı (Homo heidelbergensis) ortaya çıktı.
Türümüzü yok olmanın eşiğine getiren şeyin ne olduğu bilinmiyor, ancak bilim insanları uzun süreli buzullaşma, düşük deniz yüzeyi sıcaklıkları veya kuraklıkların önemli bir rol oynadığını düşünüyor. Ama bizim için her şey iyi sonuçlandı.
Felaket küresel miydi?
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nde hesaplamalı biyolog olan Janet Kelso, Çinli meslektaşlarının bulgularına şüpheyle yaklaşıyor. Şişe boynu genetik sinyalinin yalnızca modern Afrika popülasyonlarında en güçlü olduğunu, ancak bugün Afrika dışında yaşayan insanlarda olmadığını belirtiyor.
Bu da sadece bazı atasal insan popülasyonlarının dramatik düşüşten etkilendiğini düşündürüyor. Bulgular, “ilgi çekici olsa da, muhtemelen biraz dikkatle ele alınmalı ve daha fazla çalışılmalıdır” diyor.
British Museum’da arkeolog olan ve çalışmaya katılmayan Nicholas Ashton da Ashton’a katılıyor. “Küresel felaket hipotezi arkeolojik ve fosil kanıtlarla tutarsız” diyor. “Dar boğaza neyin sebep olduğu ve 120.000 yıl sonra genişlemeye neyin yol açtığı konusunda sorular devam ediyor.” Yine de, “geçmişi keşfetmenin her yeni yolu memnuniyetle karşılanmalıdır” diye ekliyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 900.000 Yıl Önce İnsanlık Neredeyse Daha Doğmadan Yok Olacaktı
900.000 Yıl Önce İnsanlık Neredeyse Daha Doğmadan Yok Olacaktı