6.000 Yıllık İletişim Aracı: Kabuk Boruları
Arkeologlar, Neolitik Katalonya’da kabuk trompetleri çalarak, bunların uzun mesafeli iletişim için oldukça etkili olduğunu ve muhtemelen Avrupa’nın en eski müzik aletleri arasında yer aldığını ortaya koydu. Çığır açan akustik çalışma, bu modifiye edilmiş deniz kabuğu kabuklarının yakın mesafeden bir jet motoruna benzer 111 desibelin üzerinde sesler çıkarabildiğini ve bu seslerin 6.000 yıl önce yaşamış topluluklar için güçlü bir sinyal cihazı olduğunu gösteriyor.
Arkeolog ve profesyonel trompetçi Miquel López-García ve Barselona Üniversitesi’nden meslektaşı Margarita Díaz-Andreu tarafından Antiquity dergisinde yayınlanan araştırma, İspanya’nın kuzeydoğusundaki Katalonya’daki Neolitik yerleşim yerlerinden ve madenlerden çıkarılan 12 büyük kabuk trompetini inceledi. Charonia lampas (pembe leydi) deniz salyangozundan yapılan bu çalgılar, MÖ 5. binyılın sonları ile 4. binyılın başları arasına tarihleniyor ve bu da onları İber Yarımadası’nda bilinen en eski ses üreten çalgılar arasına sokuyor. The Guardian’ın haberine göre, López-García’nın çocukluğunda Güney İspanya’daki köylüleri sellerden korumak için kullanılan, ailesinin deniz kabuklarına olan hayranlığı, onu bu dikkat çekici çalışmaya çok özel bir şekilde hazırlamış.
Katalonya’da bulunan ve bugün hala ses üreten bazı Neolitik kabuklu trompetlerin fotoğrafları. (López-García ve diğerleri /Antiquity Publications Ltd)
Neolitik İletişim Ağı
On iki deniz kabuğundan altısı, Neolitik toplulukların uzun mesafeler boyunca ticareti yapılan süs boncukları için yeşil minerali kazdığı Barselona yakınlarındaki Gavà’daki Can Tintorer’deki olağanüstü varisit madenlerinde keşfedildi. Geriye kalan deniz kabukları ise Mas d’en Boixos, Cal Pere Pastor, Cova de l’Or ve Espalter 1 gibi yerleşim yerlerinden elde edildi. Deniz kabuklarının hem maden galerilerinde hem de konut yerleşimlerinde bulunması, arazi genelinde faaliyetlerin koordinasyonunda önemli bir rol oynadıklarını, tünellerdeki işçilerin yüzey ekipleriyle iletişim kurmasını veya çiftçilerin uzaktaki tarlalar ve köyler arasında sinyal göndermesini sağladıklarını gösteriyor.
Çalışmanın yazarlarına göre, deniz kabuklarının içlerindeki deniz salyangozları öldükten sonra toplanmış olması, özellikle mutfak dışı amaçlar için toplandıklarını gösteriyor. Her kabuğun sivri ucunun (tepe noktası) kasıtlı olarak çıkarılması, bu doğal nesneleri işlevsel trompetlere dönüştürdü. Bu değişiklik, çalgıcının dudaklarını konumlandırarak titreşim yoluyla ses üretebileceği, modern üflemeli çalgılara benzer bir açıklık yarattı.
Antik Ses Teknolojisinin Test Edilmesi
On iki trompetten sekizi ses üretme yeteneğini korudu ve bu da López-García’nın sıkı müze gözetimi altında detaylı akustik deneyler yapmasına olanak tanıdı. Ekip, profesyonel ses seviyesi ölçüm cihazları kullanarak her bir enstrümanın ses seviyesini, perdesini ve armonik özelliklerini ölçtü. Çalınabilir sekiz trompetin yedisi, kaynaktan bir metre uzaklıkta 100 desibelin üzerinde ses çıkardı ve en yüksek ses seviyesi 111,5 desibele ulaştı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, bu ses seviyesi bir testere veya rock konserindeki ses seviyesine benzer ve bu enstrümanların uzun mesafeli sinyal iletimindeki etkinliğini gösterir.
Akustik analiz, trompetlerin spiral yapılarıyla modern Fransız kornolarına benzer bir armonik seri oluşturarak doğal pirinç üflemeli çalgılar gibi işlev gördüğünü ortaya koydu. López-García, dudak basıncını ayarlayarak ve tonunu değiştirmek için elini kabuğun açıklığına yerleştirerek el durdurma gibi teknikler kullanarak en iyi korunmuş örneklerden birden fazla nota çıkarabildiğini keşfetti. López-García gazetecilere, “Çok hafif bir şekilde modifiye edilmiş bir hayvan gövdesinden oluşan basit bir enstrümandan bu kadar tanınabilir bir ton elde etmek gerçekten şaşırtıcı,” dedi. “Bence günümüzde ton açısından en yakın enstrüman Fransız kornosu.”
Miquel López Garcia ve Margarita Díaz-Andreu deniz kabuğu boynuzlarından biriyle. (Barselona Üniversitesi)
Müzikal İfade mi Yoksa Pratik Araçlar mı?
Kabukların temel işlevi muhtemelen pratik amaçlar için sinyal vermek olsa da, araştırma aynı zamanda önemli bir müzikal potansiyele sahip olduklarını da gösteriyor. En iyi korunmuş örnekler, melodik ifade için yeterli aralık sağlayan temel ton, bir oktav üstü ve bir oktav artı beşli olmak üzere üç adede kadar sabit nota üretebiliyordu. Kabukların dinamik varyasyon ve artikülasyon tekniklerine duyarlılığı, yetenekli müzisyenlerin basit uyarı sinyallerinin ötesinde karmaşık ve etkileyici ses kalıpları yaratabileceğini gösteriyor.
Bazı kabukların duvarlarında gizemli delikler bulunuyor ve bu açıklıkların perdeyi değiştirmek için ton deliği mi, enstrümanları taşımak için askı noktası mı yoksa sadece doğal aşınmalar mı olduğu konusunda sorular ortaya çıkıyor. López-García’nın testleri, deliklerin aslında ses kalitesini ve hacmini düşürdüğünü ve bir örnekte 7,6 desibel kadar ses kaybına yol açtığını ortaya koydu. Bu bulgu, deliklerin kasıtlı değişikliklerden ziyade büyük olasılıkla doğal olduğunu gösteriyor, ancak gerçek amaçları araştırmacılar arasında hala tartışılıyor.
Keşif, Avrupa’da deniz kabuğu trompetinin daha da eski bir kullanım geleneğiyle bağlantı kuruyor. Güney Fransa’daki Marsoulas Mağarası’nda bulunan bilinen en eski örnek, yaklaşık MÖ 18.000 yılına dayanıyor ve bu da Katalan deniz kabuklarını binlerce yıl boyunca varlığını sürdüren bir ses teknolojisinin parçası haline getiriyor. López-García, kendi ailesinin 20. yüzyıl İspanya’sında sel uyarıları için deniz kabuğu kullandığını ve bu kadim teknolojinin ne kadar uzun ömürlü olduğunu gösterdiğini belirtti. “18.000 yıl öncesinden geçen yüzyılın ortalarına kadar neredeyse aynı enstrümanlar kullanıldı,” diye gözlemledi.
İnsan Müzikal İfadesinin Kökenleri
Çalışma, erken insan toplumlarında pratik zorunluluk ile sanatsal ifade arasındaki ilişki hakkında derin sorular ortaya koyuyor. López-García, müziğin hayatta kalma ihtiyaçlarından mı yoksa daha derin duygusal ve sosyal gereksinimlerden mi kaynaklandığını sorguladı. “Müziğin ne ölçüde faydacı bir mesele, ne ölçüde estetik, ifade edici, duygusal ve çok daha kişisel bir mesele olduğu konusundaki tüm tartışmalar beni her zaman gerçekten büyülemiştir,” diye açıkladı. Kabuklu trompetler, işlevsel iletişim araçlarının gerçek bir müzik performansı için gerekli akustik yeteneklere sahip olduğu benzersiz bir kesişim noktasını temsil ediyor.
Bu enstrümanların Katalonya’nın nispeten küçük bir bölgesinde yoğunlaşması, Mas d’en Boixos ve Cal Pere Pastor gibi yerleşim yerlerinin beş kilometreden daha kısa bir mesafede bulunması, ses temelli iletişimin özellikle değerli olacağı yoğun nüfuslu bir bölgeyi akla getiriyor. Enstrümanlar tarımsal faaliyetleri koordine ediyor, tehlikeler konusunda uyarıyor, varışları haber veriyor veya törensel etkinlikleri işaretliyor olabilir. Mezarlıklarda ve maden galerilerinde bulunmaları, salt faydanın ötesinde bir öneme sahip olduklarını, muhtemelen ritüel veya sosyal hiyerarşide rol oynadıklarını gösteriyor.
Araştırma, Katalonya’daki Neolitik toplumların akustik ve ses teknolojisi konusunda gelişmiş bir anlayışa sahip olduğunu göstermektedir. Bu topluluklar, orta büyüklükteki kabukları bilinçli olarak seçmiş, uçlarını optimum açıklıklar oluşturmak için hassas açılarla çıkarmış ve kontrollü, güçlü sesler üretmek için teknikler geliştirmiştir. Kabukların akustik performansı, tepe noktasının çıkarılmasının ötesinde karmaşık bir üretim gerektirmemiş, ancak çok daha sonraki teknolojik yeniliklerle karşılaştırılabilir ses seviyelerine ulaşmıştır. Bu tasarım zarafeti – minimum değişiklikle maksimum etki – insanlığın en kalıcı icatlarından bazılarını karakterize eder.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net