400 Milyon Yıllık Fosil ‘Bilinmeyen Bir Yaşam Formu’ Olarak Nitelendirildi
165 yılı aşkın süredir bilim insanları Prototaxites adı verilen tuhaf bir fosil üzerinde kafa yoruyor . Görünümü bile alışılmadıktı. 8 metreye kadar yüksekliğe ulaşabiliyor ve yapraksız, devasa bir ağaca benziyordu.
Bu ilginç yaşam formları, yaklaşık 400 milyon yıl önce, Geç Silüriyen döneminde ortaya çıktı. Erken dönem eğrelti otları ve atkuyruğu bitkileri arasında bulunan bu canlıların dalları yoktu ve modern ağaçlara hiç benzemiyorlardı.
1859’da Kanadalı jeolog John William Dawson, bu fosillerin çürüyen ağaç gövdeleri olduğunu düşündü. Onlara “ilk kozalaklı ağaç” adını verdi ve kafa karışıklığı derinleşse bile bu isim geçerliliğini korudu.
Modern bilim yeni araçlar kullandıkça gizem daha da büyüdü, ancak cevaplar hâlâ bulunamadı.
Prototaxites bir mantar mıydı?
On yıllarca Prototaxites’in bir mantar olduğu fikri destek gördü.
2001 yılında paleontolog Francis Hueber, tüp şeklindeki yapılar gibi anatomik özelliklere dayanarak bunun dev bir karasal mantar olduğunu öne sürdü.
Daha sonra, 2017’de araştırmacılar fosilde meyve veren gövdeler olduğuna inandıkları yapılar tespit ederek, bunu modern bir mantar grubu olan Ascomycota ile ilişkilendirdiler.
Ancak bir sorun vardı: Bu sözde üreme organlarının bitkisel gövdeyle bağlantı kurduğu hiçbir zaman gösterilmemişti. Bu durum endişelere yol açtı.
Bu parçalar tamamen farklı bir organizmaya ait olabilir miydi? Doğrudan kanıt olmadan, Prototaxites’in mantar kimliği bir tahminden ibaret kaldı.
Süregelen tartışmalara rağmen, mantar teorisi varlığını sürdürdü. Ta ki Edinburgh Üniversitesi’nden araştırmacıların önderliğindeki bir ekip konuyu daha yakından inceleyene kadar.
İskoçya’daki Rhynie çakmaktaşında korunmuş olan ve Erken Devoniyen dönemine ait en iyi fosil yataklarından biri olan Prototaxites taiti türünü yeniden incelediler . Bulguları, bildiğimizi sandığımız her şeyi sorgulatıyor.
Devoniyen döneminin en büyük organizması
Ekip, NSC.36 olarak etiketlenmiş, olağanüstü iyi korunmuş bir fosile odaklandı. Bu fosil , P. taiti’nin bir kesitini gösteriyordu ve vücudunun her yerine yayılmış medüller lekeleri (koyu, dairesel özellikler) ortaya koyuyordu.
Analiz için kullanılan kaya örneği yaklaşık olarak silindirik, 5,6 cm (2,2 inç) genişliğinde ve neredeyse 7 cm (2,8 inç) uzunluğundaydı, ancak eksikti. Bu, orijinal organizmanın çok daha büyük, muhtemelen çevresinde heybetli bir figür olduğunu düşündürmektedir.
Araştırmacılar mikroskobik düzeyde, fosilin içinden boylamasına geçen üç farklı tüp türü keşfettiler.
Tip 1 tüpler ince, bölmeli ve dallanmışken, Tip 2 tüpler daha geniş, düzgün çift duvarlı ve iç çapraz duvarları olmayan yapıdaydı.
Tip 3 tüpler en kalın olanlardı ve bilinen hiçbir mantar türüne uymayan halka benzeri kalınlaşmalara sahiptiler. Bu yapılar iç içe geçmiş gibi görünüyordu ve fosilin içinde yoğun, birbirine bağlı bir ağ oluşturuyordu.
İlginç bir şekilde, bu anatomik özellikler mantarların bazı yönlerine benziyordu, ancak eşleşmeyi doğrulamak için yeterli değildi. Halkasal kalınlaşmalara sahip üçüncü tüp tipi, bilinen hiçbir mantar grubunda görünmüyor, bu da hemen şüphe uyandırdı.
Eşi benzeri olmayan tuhaf kemik iliği noktaları
Ekip, konfokal lazer tarama mikroskobu ve 3 boyutlu görüntüleme kullanarak medüller noktaları ayrıntılı olarak inceledi.
Bu bölgeler üç tüp tipinin tamamını içeriyordu ve hatta çapı sadece 1 mikron olan daha ince tüpler de bulunuyordu. İçerideki dallanma düzenleri karmaşıktı ve günümüz mantar sistemlerinde görülen net düzenden yoksundu.
Modern mantarlarda dallanma hiyerarşik bir düzen izler; üretken hifler, öngörülebilir bir düzende diğer türlerin ortaya çıkmasına neden olur. Ancak P. taiti’de dallanmanın net bir yönü veya sırası yoktu. Tüpler her yöne bağlanarak kaotik bir ağ oluşturuyordu.
Araştırmacılar, “Günümüzde yaşayan mantarlarda özsuyu noktalarına benzer yapılar bulunmamaktadır” diye belirtti.
Ayrıca bu lekelerin askomisetlerin meyve gövdelerine benzediği fikrini de reddettiler. Bazı bilim insanları bir zamanlar bu lekelerin spor üretimine işaret ettiğini düşünse de, bu lekeler ile varsayılan üreme yapıları arasında organik bir bağlantı bulunmamaktadır.
Prototaksitlerde mantar veya bitki özellikleri bulunmuyordu.
Ardından ekip, FTIR spektroskopisi kullanarak fosilin moleküler yapısını analiz etti.
P. taiti’yi aynı yatakta bulunan mantarlar, bitkiler, hayvanlar ve bakterilerle karşılaştırdılar . Bu fosillerin tamamı aynı fosilleşme sürecinden geçmişti, bu da güvenilir bir yan yana karşılaştırmaya olanak sağladı.
Sonuçlar çarpıcıydı. Fosilde, mantar hücre duvarlarında bulunan temel bileşikler olan kitin veya kitosan izine rastlanmadı.
Ascomycete mantarlarının kimyasal bir belirteci olan perilen bile, çevredeki substratta mevcut olmasına rağmen P. taiti’de bulunmuyordu.
Bunun yerine, P. taiti’nin hücreleri fosilleşmiş lignine benzeyen aromatik ve fenolik bileşikler içeriyordu. Lignin kara bitkilerinde bulunur, ancak bu versiyon kimyasal olarak farklıydı. Tamamen farklı bir şeydi; lignine benziyordu, ancak bitki benzeri değildi.
Makine öğrenimi, izolasyonunu doğruluyor.
Ekip, moleküler verileri daha detaylı test etmek için makine öğrenimi modelleri kullandı. Bu modeller, organizmaları moleküler parmak izlerine göre ayırt etmek üzere eğitildi.
Sonuçlar netti. Modeller, P. taiti’yi mantarlardan, hayvanlardan , bakterilerden veya bitkilerden farklı bir şey olarak %90’ın üzerinde doğrulukla tanımladı.
Yazarlar, ” P. taiti’nin morfolojisinin ve moleküler parmak izinin, [Devoniyen tortusunda] onunla birlikte korunmuş mantarlardan ve diğer organizmalardan açıkça farklı olduğu sonucuna vardık ve bunun daha önce tanımlanmamış, tamamen soyu tükenmiş bir ökaryot grubunun üyesi olarak değerlendirilmesinin en doğru yol olduğunu düşünüyoruz” diye belirtiyorlar.
Anatomisi, kimyası ve yaşam tarzının birleşimini paylaşan bilinen hiçbir taksonomik grup bulunmadığından, Prototaxites ayrı bir yere sahiptir. Ökaryot bir organizmaydı – yani çekirdekli karmaşık hücrelere sahipti – ancak benzerlikler burada sona eriyor.
Ne bitki, ne mantar, ne de hayvan.
Araştırmacılar her türlü olası ilişkiyi test ettiler. Bir alg olabilir miydi? Hayır, P. taiti gerekli fotosentetik yapılardan yoksundu ve kimyasal olarak farklıydı.
Acaba erken dönem bir kara bitkisi olabilir mi? Yine, damar dokularının ve diğer bitki özelliklerinin yokluğu bunu da ekarte etti.
Peki ya likenler? Fotobiyont olmadan mümkün değil. Oomisetler? Moleküler bileşim uyuşmuyordu.
Hayvanlar bile elendi. Çok hücreli organizmaların hücre duvarlarına sahip tüp benzeri yapıları yoktur ve P. taiti’nin açıkça vardı.
Sonuç olarak, takımın sıralama tablosu her grup için aynı sonucu gösterdi: reddedildi.
Prototaksitler: Evrimin kayıp deneyi
Prototaksit, türünün bilinen son üyesi olabilir. Yeraltı ağlarından devasa dikey yapılar oluşturmuştur.
Muhtemelen modern saprofitler gibi çürüyen maddelerden besinleri emiyordu. Ancak ne bir mantardı, ne bir bitkiydi, ne de bir hayvandı.
“Bu araştırmaya dayanarak, Prototaxites’i mevcut herhangi bir soy hattına atayamıyoruz , bu da onun benzersizliğini pekiştiriyor ,” diye sonuçlandırdılar yazarlar.
Ve belki de bildiğimiz tek şey bu olacak. Modern çağda hiçbir soyundan gelen ve yaşayan akrabası olmayan Prototaxites , yalnızca bir fosil olarak varlığını sürdürüyor; uzun zaman önce yok olmuş bir yaşam dalının parçası.
Antik dünya, bugün gördüğümüzden çok farklı bir yaşamla doluydu. Prototaksit, bu dünyanın en cesur deneylerinden biriydi ve belki de en büyüleyici başarısızlıklarından biriydi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 400 Milyon Yıllık Fosil ‘Bilinmeyen Bir Yaşam Formu’ Olarak Nitelendirildi
Dünyanın En Eski Ahşap Yapısı, Homo Sapiens’ten En Az 200.000 Yıl Önce İnşa Edilmiş
/400 Milyon Yıllık Fosil ‘Bilinmeyen Bir Yaşam Formu’ Olarak Nitelendirildi/400 Milyon Yıllık Fosil ‘Bilinmeyen Bir Yaşam Formu’ Olarak Nitelendirildi