300 Yıllık Bir Fizik Yasasını Yanlış Anlamış Olabiliriz
Isaac Newton 1687’de ünlü hareket yasalarını kaleme aldığında, yüzyıllar sonra bile bunları tartışıyor olacağımızı umabilirdi.
Latince yazan Newton, evrenimizde nesnelerin hareketinin nasıl yönetildiğini açıklayan ve o zamandan beri tercüme edilen, yazıya dökülen, tartışılan ve üzerinde uzun uzadıya konuşulan üç evrensel ilkenin ana hatlarını çizdi.
Ancak bir dil ve matematik filozofuna göre, Newton’un ilk hareket yasasına ilişkin kesin ifadesini başından beri biraz yanlış yorumluyor olabiliriz.
Hoek’in bakış açısının bir özetini görmek için aşağıdaki videoyu izleyin;
Virginia Tech filozofu Daniel Hoek, Newton’un Latince Principia’sının 1729 tarihli orijinal İngilizce çevirisinde “beceriksizce yapılmış bir yanlış çeviri” olarak tanımladığı şeyi keşfettikten sonra “kayıtları düzeltmek” istedi.
Bu çeviriye dayanarak, sayısız akademisyen ve öğretmen o zamandan beri Newton’un birinci eylemsizlik yasasını, bir dış kuvvet müdahale etmediği sürece bir nesnenin düz bir çizgide hareket etmeye devam edeceği veya hareketsiz kalacağı anlamına gelecek şekilde yorumladı.
Bu, dış güçlerin sürekli olarak iş başında olduğunu takdir edene kadar iyi işleyen bir tanımdır, Newton’un ifadesinde kesinlikle dikkate alacağı bir şeydir.
Newton’ın Principia’nın ikinci baskısı için kendi el yazısıyla yaptığı düzeltmeleri içeren ve şu anda Cambridge Trinity College’daki Wren Kütüphanesi’nde bulunan kopyası. (Isaac Newton/CC0/Wikimedia Commons).
Arşivleri yeniden gözden geçiren Hoek, bu yaygın yorumlamanın, 1999 yılında iki akademisyenin gözden kaçan Latince bir kelimenin çevirisini fark etmesine kadar radarın altından kaçan bir yanlış yorum içerdiğini fark etti: quatenus, “sürece” anlamına gelir, sürece değil.
Hoek’e göre tüm farkı yaratan da buydu. Hoek, yeni okumanın, Newton’un bir cismin momentumundaki her değişikliğin – her sarsıntı, düşüş, savrulma ve sıçramanın – dış kuvvetlerden kaynaklandığını kastettiğini gösterdiğini söylüyor.
Hoek, 2022 tarihli bir araştırma makalesinde akademik olarak yayınlanan bulgularını açıklayan bir blog yazısında, “Unutulmuş bir kelimeyi [insofar] yerine koyarak, [bu akademisyenler] fiziğin temel ilkelerinden birini orijinal ihtişamına kavuşturdular” dedi.
Ancak, bu çok önemli düzeltme hiçbir zaman tutmadı. Şimdi bile yüzyıllardır süregelen tekrarın ağırlığı karşısında ilgi çekmekte zorlanıyor olabilir.
Hoek, “Bazıları benim okumamı ciddiye alınmayacak kadar vahşi ve alışılmadık buluyor,” diyor. “Diğerleri ise bunun tartışmaya değmeyecek kadar açık bir şekilde doğru olduğunu düşünüyor.”
Sıradan insanlar bunun anlambilimsel olduğu konusunda hemfikir olabilir. Hoek de yeniden yorumlamanın fiziği değiştirmediğini ve değiştirmeyeceğini kabul ediyor. Ancak Newton’un kendi yazılarını dikkatle incelemek, öncü matematikçinin o sırada ne düşündüğünü açıklığa kavuşturuyor.
Öğrenciyken Newton’un ne demek istediği konusunda kafası karışan Hoek, “Eylemsizlik yasasının gerçekte ne işe yaradığı sorusu üzerine çok fazla mürekkep döküldü,” diye açıklıyor.
Cisimlerin bir kuvvet onları aksi yönde zorlayana kadar düz çizgiler halinde hareket ettiği şeklindeki yaygın çeviriyi kabul edersek, şu soru ortaya çıkıyor: Evrenimizde böyle bir şey yokken; yerçekimi ve sürtünme her zaman mevcutken, Newton neden dış kuvvetlerden arınmış cisimler hakkında bir yasa yazsın?
Uluslararası Uzay İstasyonu, Dünya’nın yerçekimi nedeniyle kavisli bir yörüngede hareket eder.
Tufts Üniversitesi’nde filozof ve Newton’un yazıları konusunda uzman olan George Smith, Scientific American için gazeteci Stephanie Pappas’a verdiği demeçte, “Birinci yasanın tüm amacı kuvvetin varlığını ortaya çıkarmaktır” dedi.
Aslında Newton, ilk hareket yasasını açıklamak için üç somut örnek vermiştir: Hoek’e göre en anlaşılır olanı, bildiğimiz gibi, havanın sürtünmesi nedeniyle daralan bir spiral içinde yavaşlayan bir topaçtır.
“Hoek şöyle yazıyor: ”Newton bu örneği vererek, anladığı şekliyle Birinci Yasa’nın kuvvetlere maruz kalan ivmelenen cisimler için, yani gerçek dünyadaki cisimler için nasıl geçerli olduğunu bize açıkça gösteriyor.”
Hoek, bu gözden geçirilmiş yorumun, Newton’un o dönemde son derece devrimci olan en temel fikirlerinden birini ortaya koyduğunu söylüyor. Yani, gezegenler, yıldızlar ve diğer gök cisimlerinin hepsi Dünya’daki cisimlerle aynı fiziksel yasalar tarafından yönetilmektedir.
“Hoek, ”Hızdaki her değişim ve yöndeki her eğim – atom kümelerinden dönen galaksilere kadar – Newton’un Birinci Yasası tarafından yönetilir” diye düşündü.
Hepimizi bir kez daha uzayın en uzak noktalarına bağlı hissettiriyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Infodinamik Yasası: Evreni Bir Bilgisayar Oyunu Olarak Düşünmeye Hazır mısınız?