12000 Yıl Önce İnsanlar 3.300 ile 7.800 Arasında Dil Konuşuyordu
Yeni bir çalışma, 3.000 ila 1.000 yıl önce Dünya’da on binlerce dilin var olduğunu ve zirve noktasının 2.000 yıl önce yaşandığını gösteriyor. Bugün dünyada 7.500 dil var.
Tarımın gelişmesi, insanların küçük, izole topluluklar halinde örgütlenmeye başlamasıyla 3.000 yıl önce bir dil patlamasına yol açtı. Bilim insanları, dillerin kitlesel yok oluşunun modern küreselleşme çağından çok önce başladığını gösterdi.
Papua Yeni Gine bugün dil çeşitliliğinin şampiyonu olarak kabul ediliyor. Nispeten küçük bir alanda 800’den fazla bağımsız dil hâlâ varlığını sürdürüyor.
Bu, dünyadaki toplam dil sayısının yaklaşık %10’unu temsil ediyor. Dilbilimciler bu olguyu engebeli coğrafyaya ve köylerin tarihsel izolasyonuna bağlıyor.
Bilim insanları, son 12.000 yıldaki dil çeşitliliğinin dinamiklerini izlemeye çalıştılar. Başlangıç noktası olarak, son buzul çağının sonundaki dil sayısını tahmin ettiler.
Bunu yapmak için, araştırmacılar o zamanki tahmini küresel nüfusu, avcı-toplayıcı toplulukların ortalama büyüklüğüne böldüler.
Tarihsel ve etnografik verilere dayanarak, bilim insanları yaklaşık 800 kişilik grupların tek bir dil konuştuğunu varsaydılar. Bu varsayım doğruysa, 12.000 yıl önce gezegende 3.300 ile 7.800 arasında dil vardı.
Tarımın yayılmasıyla durum dramatik bir şekilde değişti: küçük, izole yerleşim yerlerinde yerleşik bir yaşam tarzına geçiş, lehçelerin hızla farklılaşmasına katkıda bulundu.
Dil çeşitliliğinin zirvesi yaklaşık 2000 yıl önce yaşandı; o dönemde dünya çapında on binlerce dil bir arada bulunuyordu – bu sayı Buz Çağı’nın sonundakinden neredeyse on kat daha fazlaydı. Çalışma Science dergisinde yayınlandı .
Çalışmanın ortak yazarı, tarihsel dilbilimci Claire Bowern, bu tür değerlendirmelerin insanlık tarihinde daha önce bilinmeyen süreçlere işaret ettiğini belirtiyor.
Antik Dillerin Unutulmuş Felaketleri
Bu çeşitlilik patlamasının ardından bir gerileme yaşandı ve yaklaşık 1000 yılından itibaren çoğu dil hızla ortadan kaybolmaya başladı. Bilim insanları bunu, güçlü devletlerin artan etkisi, ticaretin gelişmesi, fetihler ve tek dilli kültürel grupların yayılmasına bağlıyor.
Yazarlar modellerinin yalnızca öncül bir hipotez olduğunu ve göç ve iklim faktörlerinin de dikkate alınması gerektiğini vurgulasalar da, genel eğilim açıktır. Bugün düşüş devam ediyor: yaklaşık 5 milyar insan sadece on büyük dili konuşuyor ve her yıl yaklaşık dört dil yok oluyor.
Çalışma, büyük antik çatışmaların ve genişlemelerin, modern çağdan çok önce dillerin gerilemesini etkilediğini gösteriyor. Ne yazık ki, vakaların büyük çoğunluğunda, bu yok olmuş antik dillerin aslında nasıl seslendiğini artık bilemeyeceğiz.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 12000 Yıl Önce İnsanlar 3.300 ile 7.800 Arasında Dil Konuşuyordu
Tarihin Akışını Değiştiren Mağara: 8.000 Yıllık Sığınak İnsanlığın Dönüm Noktasını Nasıl Sakladı?