12 Depremi Detaylandıran Aztek El Yazması, Amerika’nın İlk Sismik Yazılı Kanıtı Oldu
Meksika’da, Amerika’daki depremlerin ilk yazılı kanıtını gösteren 16. yüzyıldan kalma bir Aztek el yazması bulundu.
El yazması, ‘resim yazanlar’ anlamına gelen tlacuilos adlı eğitimli uzmanlar tarafından yapılan, İspanyol öncesi bir sembol ve renk sistemi olan Codex Telleriano-Remensis’teki 12 depremi vurguluyor.
500 yıllık el yazması üzerindeki piktogramlar, her bir depremin boyutu, yeri ve zararları hakkında çok az bilgi veriyor, ancak İspanyol fethinden sonra yazılan yıllıklarda bulunan tarihi hesaplar, Meksikalı araştırmacıların 1460 ve 1542 yılları arasında meydana gelen sismik olayları belirlemesine yardımcı oldu.
Ancak görüntüler, aynı zamanda bir depremle aynı anda meydana gelen doğal olayları ve sosyal olayları da içeriyor.
Örneğin bir piktogram, güneş tutulması ile aynı zamanda meydana gelen 1507’de meydana gelen bir depremi gösterir.
O yıl bir tapınak da yıkıldı ve 1.800 savaşçı muhtemelen güney Meksika’da bulunan bir nehirde boğuldu.
El yazması, Universidad Nacional Autónoma de México’dan Gerardo Suárez ve Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social’dan Virginia García-Acosta tarafından ortaya çıkarıldı.
Suárez yaptığı açıklamada, “İspanyol öncesi kayıtların iki nedenden dolayı depremleri tanımlayan mevcut yazmaların olması şaşırtıcı değil” dedi.
‘Bu ülkede depremler sık görülür ve ikinci olarak, depremler, şu anda Meksika olan bölgenin asıl sakinlerinin kozmolojik görüşünde derin bir anlam taşıyordu.’
Nahuatl dilinde tlalollin olarak adlandırılan depremler iki işaretle temsil edilir: ollin (hareket) ve tlalli (yer).
Telleriano-Remensis’te deprem gliflerinin başka modifikasyonları da vardır, ancak anlamları bilim insanları için net değildir.
Suárez, “Ancak fikir birliği, çeşitli temsillerin muhtemelen bir anlamı olduğu yönünde” dedi.
‘Kodlar çizmek, bunu yapmak için eğitilmiş insanların, tlacuilos’un sanatsal kaprislerine açık olmayan katı bir disiplindi.
‘Gelecekte, bu konuda bizi aydınlatabilecek bilinmeyen bir kodeks veya belgenin ortaya çıkabileceğinden umutluyuz.’
Suárez ve García-Acosta, diğer yıllıkların deprem çizimlerini tamamlayan, belki de belirli depremlerin etkileri ve yerleri hakkında daha fazla ayrıntı veren bilgiler sunduğunu belirtiyor.
Örneğin, Fransisken rahip Juan de Torquemada’nın tarihi bir anlatımı, ‘kıyı boyunca Xochitepec eyaletindeki’ üç dağı sallayan ve Yope halkının yaşadığı bir bölgede toprak kaymalarına neden olan 1496 depremini anlatıyor.
Sit alanı, güney Meksika’daki dalma bölgesi boyunca göreceli olarak sismik sessiz bir bölge olan Guerrero sismik aralığı içindedir.
Tarihsel açıklamalar, 1496 depreminin, 8.0 veya daha büyük bir büyüklüğe sahip çok büyük bir deprem olabileceğini düşündürmektedir.
1845’ten bu yana bu büyüklükte bir deprem kaydedilmedi.
Suárez, tarihsel kanıtların “bu bölgenin güney Meksika’daki sismik potansiyeli hakkındaki görüşümüzü gerçekten değiştirmediğini” açıkladı.
‘Bu, bu kesimde daha önce büyük depremlerin meydana geldiğine dair ek kanıtlar ekliyor ve bu büyük depremlerin birkaç yıldır yokluğuyla, bu bölgenin asismik olduğu düşünülmemelidir.’
Aztekler 14. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar Orta Meksika’da yaşadılar ve tarımları, sulama, bataklıkları kurutma ve göllerde yapay adalar yaratmalarıyla ünlüydüler.
Ayrıca yamyamlıkları ve insan kurban etme ritüelleri ile tanınırlardı.
Başkentleri Tenochtitlan, günümüz Mexico City bölgesi olan Texcoco Gölü’nün kıyısındaydı.
Yaptıkları tapınak ve piramitlerin birçoğu bugün hala ayaktadır. Bunlar arasında Meksika’nın Morelos eyaletindeki El Tepozteco ve Santa Cecilia kasabasındaki Acatitlan’dakiler yer alıyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Arkeologlar Azteklerde Yaptıkları Olağanüstü Keşfi Gömmek Zorunda Kaldı
Arkeologlar Azteklerde Yaptıkları Olağanüstü Keşfi Gömmek Zorunda Kaldı
/12 Depremi Detaylandıran Aztek El Yazması, Amerika’nın İlk Sismik Yazılı Kanıtı Oldu /