1000 Yıl Önce Ay Gökten Kayboldu ve Sebebi Yeni Keşfedildi
Neredeyse bin yıl önce, Dünya atmosferinde büyük bir karışıklık meydana geldi: kükürt açısından zengin parçacıklar içeren dev bir bulut, stratosfer boyunca yükseldi ve gökyüzünü aylarca hatta yıllarca kararttı.
NASA’nın astronomik retro hesaplamalarına dayalı kayıtlarında MS.1100 ve 1120 yılları arasında toplam yedi Ay tutulması yaşandı. Bunlar arasında, Mayıs 1110’da meydana gelen bir ay tutulmasına tanık olan biri , olay sırasında Ay’ın olağanüstü karanlığının kaydını tuttu.
Gözlemcinin yazdığına göre “Mayıs ayının beşinci gecesi, akşamları parıldayan ay son kez göründü ve daha sonra ışığı yavaş yavaş azaldı, öyle ki, tamamen söndü ve geceleri, ne ışık ne de küre, ne de başka bir şey görüldü.”
O zamandan beri birçok gökbilimci, bu gizemli ve alışılmadık derecede karanlık ay tutulmasını tartıştı. Yüzyıllar sonra İngliz astronom Georges Frederick Chambers, bu konuda şöyle yazdı “Ay’ın tutulma sırasında bakırımsı tonda parlaması yerine görünmez hale gelmesi bunun apaçık bir ‘Kara’ Tutulma örneği olduğunu gösteriyor.”
Önceki araştırmacılar astronomi tarihinde iyi bilinen bir olay olmasına rağmen, bunun stratosferdeki volkanik aerosollerin varlığından kaynaklanabileceğini hiç iddia etmemişti. Halbuki en olası neden buydu.
Sebebini artık biliyoruz. Araştırmacılar, Stratosfere ulaşan sonra tekrar yüzeye yerleşen volkanik püskürmelerin ürettiği kükürt aerosollerini hapseden buzul tabakalarını delip içindeki buz çekirdeklerini analiz ettiler.
Buz, inanılmaz derecede uzun zaman aralıklarında volkanizma kanıtını koruyabilir; ancak bir buz çekirdeğinin katmanlarında ortaya çıkan bir olayın kesin tarihini tam olarak belirlemek hala zor bir iştir.
“Buz çekirdeğinin incelenmesi sonucunda ortaya çıkan önemli bir keşif, MS 1108’in sonlarında veya 1109’un başlarında başlayan ve Grönland kaydında MS 1113’ün başlarına kadar devam eden sülfat birikimine sahip büyük ve şimdiye kadar tanınmayan iki kutuplu volkanik patlamaya işaret ediyor.
Bu antik izlerden neyin sorumlu olabileceğini araştırmak için ekip, tarihi belgeleri taradı ve stratosferik düzeyde büyük patlamalara karşılık gelebilecek garip, karanlık görünümlü ay tutulmalarına ait orta çağ kayıtlarını aradı.
Zamanlama doğruysa, sülfür bulutundan hangi yanardağ sorumluydu?
Kesin olarak bilmek imkansız olsa da, ekip en olası açıklamanın, 1108 yılında aylarca süren dev bir patlama yaratan Japonya’daki Asama Dağı olduğunu düşünüyor. Bu patlama, 1783’teki volkan patlamasından daha büyüktü. İkinci patlamada 1400’den fazla kişinin öldüğünü biliyoruz. Demek ki bu, çok daha geniş çaplı bir felakete sebep olmuştu.
Bir devlet adamı tarafından kaydedilen bir günlük kaydı 1108 olayını şöyle anlatıyor : “Volkanın tepesinde bir yangın vardı, valinin bahçesinde kalın bir kül tabakası vardı, pirinç tarlaları dahil bütün tarlalar ekime elverişsiz hale geldi. Bu ülkede bu kadar garip ve nadir gerçekleşen bir olayı hiç görmedik.”
Araştırmacılar, ayrıca ağaç halkası kanıtlarına da baktılar; bu da, MS 1109’un son derece soğuk bir yıl olduğunu ve önemli ölçüde daha ince ağaç halkalarına sahip bir yıl olduğunu gösteriyor.
Diğer tarihsel belgeler, özellikle MS 1109-1111 yıllarındaki iklimsel ve toplumsal etkilere ilişkin açıklamalar, 1108 patlamasının, topluluklar üzerinde feci etkilere yol açmış olabileceği hipotezini desteklemektedir.
Araştırmacılar bulunan kayıtlarda “olumsuz hava koşulları, ürün kaybı ve bu yıllarda kıtlık yaşandığına dair atıfta bulunulan ifadelerin çok fazla olduğunu” belirterek ‘Batı Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde 1109 yılında başlayan ve giderek kıtlığın arttığına, geçim güçlüklerinin yaşandığına dair’ kanıtlar buldu.
Elbette, uzun zaman önce yaşanan bu zorluklar, herhangi bir patlama olayının kanıtı olarak alınamaz, ancak araştırmacılar, birlikte ele alındığında, tüm kanıtların, 1108 ila 1110 yılları arasında ‘unutulmuş’ bir volkanik patlama kümesinin insanlık üzerinde korkunç sonuçlar doğurduğunu gösterdiğini söylüyor. Biz sadece onları yeniden keşfediyoruz.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: sciencealert
/1000 Yıl Önce Ay Gökten Kayboldu ve Sebebi Yeni Keşfedildi/