Yapay Zeka Sayesinde Kömürleşmiş Bir Parşömenin Adını Okumayı Başardılar
Vezüv’ün patlamasından 2000 yıldan fazla bir süre sonra, bilim insanları Herculaneum’daki antik parşömenlerden birinin başlığını okumayı başardı. Yenilikçi teknoloji sayesinde, bunun filozof Philodemus’un bir eseri olduğu ortaya çıktı – “Ahlaksızlıklar Üzerine”.
İki bin yıl sonra ilk kez Herculaneum’da bulunan antik bir Roma parşömeninin adını okumak mümkün oldu. MS 79 yılında Vezüv’ün patlaması Herculaneum ve Pompeii şehirlerini volkanik külle kapladı.
Villalardan biri -muhtemelen zengin bir Romalı devlet adamına aitti- eşsiz bir kütüphane içeriyordu. Parşömenler yakılmamıştı, ancak zarar vermeden açılamayan kömürleşmiş papirüsün içinde “kilitliydi”.
Antik kütüphaneye yeni bir yaklaşım
2023’te başlatılan Vesuvius Challenge projesi, kaydırılmamış parşömenlerden metin okumak için teknolojiyi kullanabilenlere ödüller sunuyordu. Ve işte ilk büyük sonuç geldi.
Almanya ve ABD’den ekipler neredeyse eş zamanlı olarak Oxford’da saklanan parşömenlerden birinin başlığını deşifre etti. Ekipler, kömürleşmiş papirüs katmanlarının altındaki mürekkebi “görmek” için otomatik bölümleme ve sinir ağı tekniklerini kullandılar.
Yazarı kim ve parşömen ne hakkında?
Deşifre edilen parşömen, M.Ö. 1. yüzyılda yaşamış Epikürcü bir filozof ve şair olan Philodemus’a aittir.
İlk verilere göre bu, on kitaptan oluştuğu iddia edilen bir serinin ilk kitabıdır. Diğer bölümlerin dalkavukluk, açgözlülük ve ev yönetimi gibi konuları ele aldığı bilinmektedir.
Alışılmadık tasarım
Bu parşömen alışılmadıktı: diğerlerinden farklı olarak başlık, yazar adı ve kitap numarası tek satırda yazılmış ve dekoratif çizgilerle çerçevelenmişti.
Belki de bir taslak ya da özel bir kopyadır – bilim insanları henüz emin değil. İlginç bir şekilde, kitap numarası soru işaretleri yaratıyor: eğer bu gerçekten ilk bölümse, metin neden daha önce bilinen “Dalkavukluk Üzerine” kitabıyla eşleşmiyor?
Araştırma devam ediyor
Bilim insanları bunun sadece bir başlangıç olduğundan emin. Parşömenleri “çözmeye” ve mürekkebi analiz etmeye yönelik otomatik yöntemler gelişiyor ve yakında araştırmacılar Romalıların yaşamları, düşünceleri ve edebiyatları hakkında daha fazla şey öğrenebilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Yapay Zeka Sayesinde Kömürleşmiş Bir Parşömenin Adını Okumayı Başardılar
Avrupa İnsan Tarihini Yeniden Yazacak: 1,4 Milyon Fosil Nasıl Ortaya Çıktı?
Avrupa İnsan Tarihini Yeniden Yazacak: 1,4 Milyon Fosil Nasıl Ortaya Çıktı?
Kuzey İspanya’nın engebeli Atapuerca Dağları’nın derinliklerinde, arkeologlar bilim dünyasını şaşkına çevirdi…