Şaşırtıcı Şekilde Hamilelikteki Stres Hormonu Bebeğin Gelişimine Katkı Sağlıyor
Bir şekilde hamilelikte stresin zararlı ve hatta tehlikeli olduğu fikrine alıştık. Ancak ilk aşamada yararlı olduğu ortaya çıktı (tabii ki ılımlı dozlarda).
Araştırmacılar, stres hormonlarının fetal beyin korteks hücrelerinin erken gelişimini nasıl etkilediğini göstermiştir.
Serebral korteks, beynin düşünmeden sorumlu en önemli bölgesidir. Ekip, stres hormonları ile yaşamın ilerleyen dönemlerinde daha yüksek eğitim seviyelerine yol açan değişmiş beyin yapısı arasında bir neden-sonuç ilişkisi olduğunu göstermeyi başardı.
Glukokortikoid hormon grubu, doğumdan önce bile metabolizmamızın ve bağışıklık tepkimizin düzenlenmesi ile beyin ve akciğer gibi organların gelişimi için çok önemlidir.
Hormonlar strese yanıt olarak salgılanır ve anneden fetüse geçebilir. En iyi bilinen stres hormonlarından biri kortizoldür. Bu hormonun sentetik formları, erken doğum riski yüksek olan gebeliklerde, örneğin fetüsün akciğerlerinin olgunlaşmasına yardımcı olmak için reçete edilir.
Makalenin yazarlarından Anti K. Krontira, “Gebeliğin erken dönemlerinde, birinci ya da ikinci trimesterin başlarında mevcut olan glukokortikoidlerin, gelişimin çok erken dönemlerinde oluşan (bazal progenitör hücreler olarak adlandırılan) belirli bir tür beyin hücresinin sayısını artırdığını bulduk” diyor. “Bunlar tam olarak serebral korteksin büyümesi için önemli olan hücrelerdir.”
Bilim insanları araştırmaları için beyin organoidleri kullandılar. Bunlar, insan derisi veya kan hücrelerinden türetilen ve bir petri kabında olgunlaştırılan gelişmekte olan beyin modelleridir.
Olgunlaşan beynin gelişiminin erken aşamalarını yeniden üretirler ve böylece insan beyninin gelişiminin ilk adımları hakkında bir fikir verirler.
Glukokortikoidler, serebral korteksin gelişimini değiştirmek için ZBTB16 proteini aracılığıyla hareket ederek daha fazla nöron oluşumuna yol açar. Araştırmacılar, glukokortikoidlere yanıt olarak ZBTB16 seviyelerinin artmasına yol açan genetik varyantı ayrıntılı olarak inceledi.
Değişen beyin yapısı ve daha geç yaşta yüksek öğrenim görme ile nedensel bağlantılar buldular. Bu bağlantı, hamile kadınları ve çocuklarını takip eden bir çalışmadan elde edilen verilerle daha da desteklendi.
Gebelik yaşı kritiktir
Geçmişte yapılan birçok çalışma, gebeliğin son dönemlerinde, özellikle de üçüncü trimesterde glukokortikoidlerin bebek üzerinde, sinirsel bağlantıların kaybı ve yaşamın ilerleyen dönemlerinde psikiyatrik bozukluk riskinin artması gibi olumsuz etkilere neden olduğunu göstermiştir.
Krontira, “Çalışmamız, hamileliğin erken dönemlerinde mevcut olan aynı hormonların tam tersi bir etkiye sahip olabileceğini gösteriyor.
Bunun nedeni, hamileliğin erken dönemlerinde aktif olan ancak geç dönemlerinde aktif olmayan, progenitör hücrelerden nöron oluşumu süreci olan nörogenezdir.
Krontira, “Gebeliğin erken döneminde glukokortikoidlerin progenitör hücrelerin ve nöronların sayısını artırdığını ve bunun yavrular için artan bilişsel yetenek gibi faydalı fenotiplerle ilişkili olduğunu bulduk” diye açıklıyor.
Aynı sonuçlar gebeliğin geç dönemlerinde glukokortikoidler için mümkün olmazdı çünkü o dönemde progenitör hücrelerden nöron üretimi yavaşlıyor.
Beyin organoidleri üzerine araştırma
Enstitü direktörü Elisabeth Binder, “Çalışmamız, glukokortikoidlerin insan serebral korteksinin gelişimini nasıl etkilediğini açıklayan hücresel ve moleküler düzeyde bir yol açıyor ve yaşamın ilerleyen dönemlerinde bilişsel yetenekler ve beyin yapısı üzerinde potansiyel etkileri var” diyor.
Fetal gelişimin en erken süreçlerini bilmek önemlidir; çünkü insan gelişiminin bu kadar erken bir aşamasında terapötik yaklaşımların kullanılmasına olanak tanır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Şaşırtıcı Şekilde Hamilelikteki Stres Hormonu Bebeğin Gelişimine Katkı Sağlıyor
En Eski Cinsiyet Kromozomu 380 Milyon Yıl Önce Ahtapotlarda Ortaya Çıktı