Kara Delik Polisi Samanyolu’nun Dışındaki İlk “Uyuyan” Kara Deliği Keşfetti
Güneş’in kütlesinin en az dokuz katı olan hareketsiz bir kara delik, Dünya’dan sadece 160.000 ışık yılı uzaklıkta, bir yıldızın yörüngesinde keşfedildi. Pek çok kara delik keşfinin gerçek olmadığını ortaya çıkarıp çürüttüğü için ‘kara delik polisi’ olarak bilinen bir araştırma ekibi, onu bulmadan önce Dorado takım yıldızındaki Tarantula Bulutsusu’ndaki yaklaşık 1.000 yıldızı aradı.
Bunun Samanyolu galaksisinin dışında tespit edilen ilk uyuyan ‘yıldız kütleli’ kara delik olduğunu iddia ediyorlar. Yıldız kütleli kara delikler, büyük kütleli yıldızlar yaşamlarının sonuna gelip kendi yer çekimleri altında çöktüğünde oluşur. Kara delik aktif olarak madde yutmuyorsa ve sonuç olarak herhangi bir ışık veya başka radyasyon yaymıyorsa ‘uyuyan’ olarak tanımlanır.
Keşif, “samanlıkta iğne” bulmaya benzetildi, çünkü hareketsiz kara deliklerin çevreleriyle etkileşime girmedikleri için tespit edilmesi çok zordur. Dr Pablo Marchant şunları söyledi: “Bu inanılmaz bir keşif, astronomların uyuyan karadeliklerin ne kadar yaygın olduğuna inandıkları göz önüne alındığında, onları neredeyse hiç bilmiyoruz.”
Yeni keşfedilen kara delik, Samanyolu’na komşu bir uydu galaksisi olan Büyük Macellan Bulutu’nda yer almaktadır. Büyük Macellan Bulutu, galaksimizden neredeyse üç kat daha büyük olan sıcak, mavi bir yıldızın yörüngesinde dönüyor.
Samanyolu ve Macellan Bulutları’nda binlerce yıldız kütleli karadeliğin var olduğuna inanılıyor. Sagittarius A* olarak bilinen Samanyolu’na güç sağlayan, Dünya’dan 27.000 ışık yılı uzaklıktaki süper kütleli kara delikten çok daha küçüktürler.
Kara delik, VFTS 243 olarak bilinen bir sistemde birbirlerinin etrafında döndükleri parlak bir yardımcı yıldıza sahip bir ‘ikili’nin parçasıdır. Almanya’daki Avrupa Güney Gözlemevi’nden (ESO) Dr Julia Bodensteiner, ‘İki yıldan fazla bir süredir bu tür kara delik ikili sistemleri arıyoruz. Bana göre bugüne kadar bildirilen en ikna edici aday olan VFTS 243’ü duyduğumda çok heyecanlandım.’ dedi.
Nature Astronomy’de yayımlanan çalışma, ölmekte olan yıldızların çekirdeklerinden kara deliklerin nasıl oluştuğuna da ışık tutuyor. VFTS 243’e yol açan yıldız, güçlü bir süpernova patlamasının izini bırakmadan tamamen çökmüş gibi görünüyor.
Dr Shenar,’Bu ‘doğrudan çöküş’ senaryosu için kanıtlar son zamanlarda ortaya çıkıyor; ancak çalışmamız tartışmasız en doğrudan göstergelerden birini sağlıyor. Bunun, kozmostaki kara delik birleşmelerinin kökeni üzerinde muazzam etkileri var.” diyor.
‘Kara delik polisi’ lakabına rağmen, uluslararası araştırmacılar ekibi aktif olarak çalışmalarının incelenmesini teşvik ediyor. Dr Tomer Shenar, “Son yıllarda potansiyel kara delikleri çürüten bir araştırmacı olarak, bu keşif konusunda son derece şüpheciydim. Ekibimiz ilk kez bir kara delik keşfini reddetmek yerine rapor etmek için bir araya geldi.” dedi.
Keşifleri çürütme konusundaki kötü şöhretinden dolayı kendisine ‘kara delik avcısı’ diye hitap edilen Boston’daki Harvard Üniversitesi’nden Dr Kareem El-Badry, “Tomer benden bulgularını tekrar kontrol etmemi istediğinde şüphelerim vardı. Ancak kara delik içermeyen veriler için makul bir açıklama bulamadım. Elbette, bu alandaki diğer kişilerin analizimizi dikkatle incelemesini ve alternatif modeller oluşturmaya çalışmasını bekliyorum. Bu proje içinde yer almak benim için çok heyecan verici’ diyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
/Kara Delik Polisi Samanyolu’nun Dışındaki İlk “Uyuyan” Kara Deliği Keşfetti/