Etrafını Saran Tüm Galaksiden Daha Ağır Bir Kara Delik Keşfedildi
Gökbilimciler, evrenin erken dönemlerindeki en sıra dışı kara deliklerden birini keşfetti. O kadar büyük ki, etrafını saran tüm galaksiden daha ağır. Bilim insanları, bu cismin galaksiden bile önce oluşmuş olabileceğine inanıyor.
Var olmaması gereken bir kara delik
QSO1 olarak adlandırılan bu cisim, gizemli “Küçük Kırmızı Noktalar” sınıfına aittir. Bunlar ilk olarak evrenin erken dönemlerinde James Webb Uzay Teleskobu tarafından tespit edilmiştir.
QSO1, Büyük Patlamadan sadece 700 milyon yıl sonra ortaya çıktı; bu da kozmik standartlara göre evrenin neredeyse “bebeklik” dönemi anlamına geliyor.
Ancak bilim insanlarını en çok şaşırtan şey cismin kütlesi oldu. QSO1’in merkezindeki kara deliğin Güneş’ten yaklaşık 50 milyon kat daha ağır ve ev sahibi galaksisinden daha büyük kütleye sahip olduğu ortaya çıktı.
Süper kütleli kara delikler tipik olarak bir galaksinin kütlesinin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturur. Bununla birlikte, QSO1 örneğinde, kara delik tüm sistemin kütlesinin üçte ikisine kadarını içerebilir.
Bilim insanları bunu nasıl keşfetti?
Ekip, cismin etrafındaki gaz hareketini incelemek için James Webb Uzay Teleskobu’ndaki NIRSpec spektrografını kullandı.
Araştırmacılar, gazın kara deliğin merkezi etrafında, gezegenlerin Güneş etrafında döndüğü gibi bir yörünge izlediğini keşfettiler. Bu sayede, sistemin merkezindeki gizli cismin kütlesini hesaplayabildiler.
Bilim insanlarına ayrıca kütleçekimsel mercek etkisi de yardımcı oldu. Dünya ile QSO1 arasında, kütleçekimi uzak cismin ışığını dev bir kozmik büyüteç gibi güçlendiren ve “genişleten” devasa Abell 2744 galaksi kümesi yer alıyor.
Keşif neden önemlidir?
Bu gözlem, galaksi oluşumunun klasik modeline meydan okuyor. Genel olarak, önce yıldızların ve galaksilerin oluştuğu, ardından bunların içinde yavaş yavaş süper kütleli kara deliklerin büyüdüğü düşünülür.
Bu gözlem, galaksi oluşumunun klasik modeline meydan okuyor. Genel olarak, önce yıldızların ve galaksilerin oluştuğu, ardından bunların içinde yavaş yavaş süper kütleli kara deliklerin büyüdüğü düşünülür.
Ancak QSO1’in tam tersi yönde geliştiği görülüyor: önce dev bir kara delik ortaya çıktı ve ancak ondan sonra onun etrafında bir galaksi oluşmaya başladı.
Dahası, bilim insanları cismin çevresinde oksijen ve karbon gibi ağır elementlere neredeyse hiç rastlamadılar. Bu elementler genellikle yıldızların yaşam ve ölüm süreçlerinden sonra ortaya çıkar. Bu durum, kara deliğin çevresinde tam teşekküllü bir yıldız popülasyonunun henüz oluşmaya vakit bulamamış olabileceğini gösteriyor.
İlginç bir şekilde, James Webb Uzay Teleskobu, evrenin erken dönemlerinde yüzlerce gizemli Küçük Kırmızı Nokta keşfetti. Bazı bilim insanları, bunlardan bazılarının Büyük Patlamadan hemen sonra oluşan süper kütleli kara deliklerin eski “tohumları” olabileceğini düşünüyor.
Sırada ne var?
Araştırmacılar şu anda cismin kökeni için çeşitli senaryoları değerlendiriyorlar. Örneğin, dev bir gaz bulutunun doğrudan çökmesi veya Büyük Patlamadan kısa bir süre sonra “ilkel” bir kara deliğin oluşması.
Şu ana kadar hipotezlerden hiçbiri doğrulanmadı. Ancak QSO1’in keşfi, James Webb Uzay Teleskobu’nun en sıra dışı gözlemlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Etrafını Saran Tüm Galaksiden Daha Ağır Bir Kara Delik Keşfedildi