İnsan Genetiği Sıfırdan Yazılıyor: Yapay Genom Projesi Başladı
Tam bir insan genomunu dizilemek yeterince zor değilmiş gibi, bilim insanları şimdi de türümüzün genetik materyalini sıfırdan yeniden oluşturmaya çalışıyorlar.
Bu, Sentetik İnsan Genomu (SynHG) projesi olarak adlandırılan iddialı ve tartışmalı bir proje ve bir kavram kanıtı üzerinde çalışmaya başlandı bile.
Bu önemli ilk adımın amacı, kromozomlarımızdan sadece birinde – toplam genomumuzun yaklaşık yüzde 2’sini oluşturan – tek, son derece uzun bir DNA ipliğinin genetik kodunu yazmak için insan genomu planını kullanmaktır.
DNA içeriğinin tamamı, daha sonra laboratuvarda inşa edilmeden önce dijital olarak tasarlanacaktır.
Projeyi destekleyenlere göre bu proje genetik bir devrim başlatabilir, insan DNA’sına ilişkin anlayışımızı derinden değiştirebilir ve muhtemelen tasarımcı hücre temelli tedavilere ve virüse dirençli doku nakline olanak sağlayabilir.
Bu fütüristik olasılıklardan cesaret alan dünyanın en büyük bilimsel araştırma hayır kurumlarından biri olan Wellcome Trust, bu hafta SynHG girişimini 10 milyon £ (yaklaşık 13,7 milyon ABD Doları) ile finanse ettiğini duyurdu.
Oxford, Kent, Manchester, Cambridge ve Imperial College London Üniversitelerinden gelen projenin arkasındaki araştırmacılar BBC’ye “sınırın gökyüzü olduğunu” söylediler. Önümüzdeki beş ila 10 yıl içinde tamamen sentetik bir insan kromozomu inşa etmeyi hedefliyorlar.
Ellison Teknoloji Enstitüsü ve Oxford’dan proje lideri ve moleküler biyolog Jason Chin, “İnsan hücreleri için genomlar da dahil olmak üzere büyük genomları sentezleme yeteneği, genom biyolojisi anlayışımızı dönüştürebilir ve biyoteknoloji ve tıbbın ufkunu derinden değiştirebilir” diyor.
“SynHG ile büyük genom sentezini gerçeğe dönüştürecek araçları inşa ediyoruz.”
Ancak bazı bağımsız bilim insanları, SynHG projesinin en ileri üretken yapay zeka ve gelişmiş robotik montaj teknolojileriyle bile bu kadar ileri gidebileceğinden şüphe duyuyor.
SynHG projesinde yer almayan Francis Crick Enstitüsü’nden ödüllü genetikçi Robin Lovell-Badge, girişim konusunda “çok hevesli” olduğunu, çünkü “bir şeyi ancak sıfırdan inşa edebilirseniz gerçekten anlayabilirsiniz” diyor.
Ancak 2003 yılında insan genomunun tam olarak sıralanması ve okunmasından bu yana edindiğimiz tüm bilgilere rağmen, tam bir genom oluşturmadan önce yapılması gereken daha çok iş olduğunu söylüyor.
Bugün, tamamen sıfırdan yazılmış insan yapımı genomlar, kabaca 12 milyon baz çiftinden oluşan en fazla 16 kromozoma sahip tek hücreli organizmalar içindir. Bu başarı yaklaşık on yıl süren sıkı bir çalışmanın ürünüdür.
Buna karşılık insanlar, 46 kromozom ve 3 milyar baz çiftine sahip 30 trilyondan fazla hücreye sahiptir. Bilim insanlarının bu karmaşıklık düzeyini çözmesinin ne kadar süreceğini kim bilebilir?
Lovell-Badge, “Sentetik insan kromozomlarına gelince, mevcut projenin o kadar ileri gitmesi pek olası olmasa da, sonunda laboratuvarda yüksek verimlilikle yetiştirilebilecek sentetik hücreler yapmak mümkün olabilir” diyor.
“Ancak, sentetik insan yapmak için bir öneri yok. Bunu nasıl yapacağımıza dair hiçbir fikrimiz yok ve muhtemelen çok güvensiz olacaktır.”
Ayrıntılar belirsiz olsa da SynHG ekibi, araştırmalarının etik, yasal ve sosyal sonuçlarını incelemek için akademik, sivil toplum, endüstri ve politika uzmanlarıyla birlikte çalıştıklarını iddia ediyor.
Bu gibi projelerin, ‘tasarımcı’ bebek yapma hakkından öjenik tanımına kadar karmaşık sağlık ve üreme konularının olasılıkları ve sonuçları üzerine sosyal ve etik tartışmalara ilham vermesi kaçınılmazdır.
Genetik koşullardan etkilenen insanlar için bir hayır kurumu olan Progress Educational Trust (PET) direktörü Sarah Norcross, “Bu tür çalışmaların tartışmasız olmadığını ve araştırmacılar ile halkın birbiriyle iletişim halinde olmasının hayati önem taşıdığını kabul etmeliyiz” diyor.
“Halk bu araştırmanın neleri içerdiğini net bir şekilde anlamalı, araştırmacılar ve fon sağlayıcılar da halkın bu bilimle nereye varmak istediğine dair kapsamlı bir anlayışa sahip olmalıdır.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com