Dünya’nın İlk Kitlesel Yok Oluşu: 445 Milyon Yıl Önce Ne Oldu?
Hepimiz dinozorların kitlesel bir yok oluş sonucu öldüğünü biliyoruz. Ancak bunun Dünya tarihindeki bu türden tek olay olmadığını biliyor muydunuz?
Bilim, “büyük beşli” olarak adlandırılan ve tüm Dünya’da var olan türlerin en az dörtte üçünün belirli bir jeolojik dönemde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı en önemli beş kitlesel yok oluşu biliyor.
Küresel ısınma ve iklim değişikliğindeki mevcut eğilimler göz önüne alındığında, birçok araştırmacı altıncı sırada olabileceğimize inanıyor.
Geçmişte çoğu türün yok olmasına yol açan çevresel koşulların anlaşılması, gelecekte benzer bir olayın önlenmesine yardımcı olabileceğinden, Dünya’daki kitlesel yok oluşların temel nedenini keşfetmek bilim insanları için uzun zamandır sıcak bir konu olmuştur.
Bilim insanlarının oluşturduğu bir ekip, geçtiğimiz günlerde “Büyük Beşli “nin ilki ya da en eskisi olan (yaklaşık 445 milyon yıl önce meydana gelmiştir) Geç Ordovisyen kitlesel yok oluşunu araştıran bir makale yayınladı. Çoğu kıtalara yakın sığ okyanuslarda yaşayan deniz canlılarının yaklaşık yüzde 85’i bu dönemde yeryüzünden tamamen silinmiştir.
Alexander Paul ve ekibi, olayın nasıl meydana geldiğini ve hangi faktörlerin tetiklediğini belirlemek için yok oluş öncesinde, sırasında ve sonrasında okyanus ortamını inceledi.
Ordovisyen dönemindeki okyanus ekosisteminin tablosunu anlatan kitlesel yok oluş uzmanı Seth Finnegan, denizlerin biyolojik çeşitlilikle dolu olduğunu söyledi. Okyanuslar hayvanlar tarafından oluşturulan ilk resiflerden bazılarını üretti, ancak omurgalılar eksikti.
Finnegan, “Ordovisyen Denizi’nde dalış yapıyor olsaydınız, yumuşakçalar, salyangozlar ve süngerler gibi bazı tanıdık grupların yanı sıra, şimdi çeşitliliği büyük ölçüde azalmış veya tamamen yok olmuş birçok başka grupla da karşılaşırdınız: örneğin trilobitler, brakiyopodlar ve deniz zambakları” dedi.
Dinozorların yaklaşık 65,5 milyon yıl önce yok olduğu Kretase-Tersiyer yok oluşu gibi hızlı kitlesel yok oluşların aksine, en erken yok oluş yarım milyon ila iki milyon yıl arasında sürmüştür.
Yer ve çevre bilimleri profesörü Zunli Lu ve öğrencileri, o döneme ait karbonat kayalarındaki iyot konsantrasyonlarını ölçerek farklı okyanus derinliklerindeki oksijen seviyeleri hakkında önemli sonuçlar çıkardılar.
Karbonat kayalarındaki iyot elementinin konsantrasyonu, Dünya tarihindeki okyanus oksijen seviyelerindeki değişikliklerin bir göstergesi olarak hizmet ediyor.
Bilgisayar modellemesi ile birleştirilen veriler, çoğu organizmanın yaşadığı sığ okyanus habitatındaki yok oluş sırasında anoksinin – ya da oksijen eksikliğinin – arttığına dair hiçbir kanıt olmadığını gösterdi.
Bu da Geç Ordovisyen döneminde iklimde soğumanın meydana geldiği ve ilk yok oluşa neden olan ek faktörlerle birleştiği anlamına gelmektedir.
Öte yandan, aynı zamanda derin okyanuslardaki anoksinin giderek daha fazla genişlediğine dair kanıtlar var ki bu da okyanustaki klasik oksijen dolaşımı modeliyle açıklanamayan bir gizem.
İklim modelleme uzmanı Alexander Paul, bilim insanlarının soğumaya tepki olarak üst okyanusta oksijenlenme beklediğini çünkü atmosferik oksijenin tercihen soğuk suda çözündüğünü söyledi.
“Ancak, alt okyanusta uzun süreli anoksi görmek bizi şaşırttı; çünkü Dünya tarihindeki anoksi genellikle volkanizmanın neden olduğu küresel ısınma ile ilişkilendirilir”.
Bu büyük soğuma muhtemelen okyanus dolaşım düzenini değiştirerek oksijen bakımından zengin suyun sığ denizlerden daha derin okyanuslara akışını durdurdu.
Bilim insanları şimdi, Dünya’daki yaşam tarihini sonsuza dek değiştiren bu antik olay hakkında mümkün olduğunca çok veri toplamak için çalışmalarını sürdürüyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Dünya’nın İlk Kitlesel Yok Oluşu: 445 Milyon Yıl Önce Ne Oldu?
Radyokarbon İşe Yaramayınca M.Ö. Kudüs Olaylarını Tarihlemede Yeni Yöntemler Uygulandı