Dünyada Bir İlk: Süper Kütleli Kara Deliğin Gerçek Zamanlı Uyanışı Görüldü
Gökbilimciler süper kütleli bir kara deliğin kendi kendini açtığına tanık oldular. Nesne, Aralık 2019’a kadar dikkat çekici olmayan SDSS1335+0728 galaksisinin merkezinde yer alıyor. Daha sonra bu nesnenin parlaklığı önemli ölçüde artmaya başladı ve araştırmacılar bu devin uyanışına tanıklık ettiklerine inanıyorlar.
Süper kütleli kara delikler sessiz ya da aktif olabilirler. Aktif durumdayken beslenirler. Bazı kısa olaylar talihsiz bir yıldızın çok yakınından geçmesi olabilir – bu parlamalar en fazla birkaç yüz gün sürer. Ancak aktif galaktik çekirdek ya da AGN olarak adlandırılan süper kütleli kara delikler o kadar çok ışık yayarlar ki ev sahibi galaksilerini çok uzun bir süre boyunca gölgede bırakmak üzeredirler. Gökbilimcilerin burada gördükleri de bu.
Kara delikler, adından da anlaşılacağı gibi, siyahtır. Hiçbir ışık onlardan kaçamaz. Emisyon çevreden gelir. Gaz ve toz kara deliğin içine düşer ve bunu yaparken mevcut yoğun kuvvetler altında ısınırlar. SDSS1335+0728’in durumunda, Aralık 2019’dan sonra kızılötesi, görünür ve morötesi ışıkta daha fazla yayılmaya başladı. Şubat 2024’te ise X-ışınlarında bile parlamaya başladı.
Almanya’daki Avrupa Güney Gözlemevi’nde (ESO) gökbilimci olan başyazar Dr. Paula Sánchez Sáez yaptığı açıklamada, “Bu davranış daha önce görülmemiş bir şey” dedi. “Yıllardır uzak bir galaksiyi gözlemlediğinizi ve her zaman sakin ve hareketsiz göründüğünü hayal edin. Birdenbire, [çekirdeği] daha önce gördüğümüz tipik olaylardan farklı olarak parlaklıkta dramatik değişiklikler göstermeye başlıyor.”
Millennium Astrofizik Enstitüsü ve Şili’deki Valparaíso Üniversitesi’nden ortak yazar Lorena Hernández García, “Bu fenomeni açıklamak için en somut seçenek, galaksinin [çekirdeğinin] nasıl faaliyet göstermeye başladığını (…) görmemizdir” diye ekledi. “Eğer öyleyse, büyük bir kara deliğin aktivasyonunu ilk kez gerçek zamanlı olarak görmüş olacağız.”
Ekip hala, bir kara deliğin çok yaklaşan bir yıldızı ya da gaz bulutunu yemesiyle gerçekleşen alışılmadık derecede uzun bir Gelgit Bozulması Olayını (TDE) dışlamak istiyor. Ancak bunun iki yıldan fazla süren Korkunç Barbie’den çok daha uzun olması gerekiyor. Güneş’in yaklaşık bir milyon katı ağırlığındaki nesne izlenmeye devam ediyor, çünkü ya bir AGN aktivasyonu ya da benzersiz bir TDE, kara deliklerin nasıl büyüdüğü ve geliştiği konusunda yeni bilgiler sağlayacaktır.
Bu süreç ve galaksimizin merkezindeki Sagittarius A* gibi sessiz bir süper kütleli kara delikte ara sıra meydana gelip gelmeyeceği hakkında net olmayan çok şey var. SDSS1335+0728’in davranışı ve özellikleri muhtemelen süper kütleli kara delikler bulmacasının değerli parçalarını sağlayacaktır.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber