Ay’daki Gizemli Girdaplar Nihayet Açıklanabilir
Ay’ın yüzeyine kazınmış girdap desenleri, sonuçta bu yüzeyin şeklindeki değişikliklerle bağlantılı görünüyor.
Ay girdapları olarak bilinen gizemli özellikleri yakından inceleyen bilim insanları, bunlardan en az ikisinin Ay topografyasıyla bağlantılı olduğunu keşfetti. Bu ipucu, bilim insanlarının şimdiye kadar açıklanamayan bu parlak kıvrımlara neyin sebep olduğunu bulmalarına yardımcı olabilir.
Gezegen Bilimi Enstitüsü’nden gezegen bilimci John Weirich, “Ay girdaplarının kanonik yorumu, topografyanın girdabın konumu veya şekli üzerinde hiçbir etkisi olmadığıdır” diye açıklıyor.
“Ancak Domingue ve arkadaşları Mare Ingenii’deki Ay girdabının parlak alanlarının, aralarındaki karanlık şeritlerden daha düşük bir yüksekliğe sahip olduğunu buldular. Bu sonuca, Ay girdapları için daha önce yapılandan daha yüksek çözünürlükte topografik veriler üreterek ve inceleyerek ulaştılar.”
Ay girdapları tuhaf ve güzeldir. Adından da anlaşılacağı üzere, Ay’da hem karanlık mare (karanlık, volkanik ay bazaltından oluşan düzlükler) hem de parlak yaylalarda bulunabilen girdap desenleridir. Aralarında daha koyu boşluklarla ayrılmış parlak kıvrımlı çizgilerle karakterize edilirler.
Onlar hakkında bazı şeyler biliyoruz. Bugüne kadar tespit edilen her Ay girdabı, Ay yüzeyinde bulunan ve bilim insanlarının güneş parçacıklarını saptırdığını düşündükleri bir manyetik alanla çakışıyor ve uzaydaki ayrışmanın girdapları çevrelerindeki zemin kadar etkilemesini engelliyor. Ay girdapları ile bunların altında gömülü lav tüpleri arasında da bir bağlantı var gibi görünüyor.
Yüzeyin şekli ile girdapların şekli arasında bir bağlantı olmadığı düşünülüyordu, ancak son çalışmalar bunun doğru olmayabileceğini gösterdi.
Gezegen Bilim Enstitüsü’nden gezegen bilimci Deborah Domingue liderliğindeki bir ekip, Mare Ingenii olarak bilinen bir bölgedeki girdapta, parlak çizgilerin aralarındaki koyu şeritlerden yaklaşık 2 ila 3 metre (6,6 ila 9,8 fit) daha alçak olduğunu buldu.
Bunu bir kez bulmak ilginçtir, ancak bir bağlantı belirlemek için yeterli değildir. Bu nedenle Weirich ve meslektaşları, Reiner Gamma olarak bilinen en ünlü girdap olan başka bir girdap üzerinde araştırma yaptılar. Lunar Reconnaissance Orbiter Camera’dan veri aldılar ve yüzeyin topografyasını yüksek çözünürlükte elde etmek için makine öğrenimini içeren bir paket kullanarak işlediler.
Ve elde ettikleri sonuçlar Mare Ingenii’de görülen girdapla benzerlik gösterdi.
Weirich, “Bu makalede Reiner Gamma’yı inceledik ve parlak alanların karanlık alanlardan yaklaşık 4 metre (13 fit) daha alçak olduğunu gördük” diyor.
“Ancak durum, aydınlık alanların karanlık alanlardan eşit oranda daha alçak olması kadar basit değildir. Eğer durum böyle olsaydı, topografya ve girdap arasındaki bu ilişkiyi bir yükseklik haritası ile girdabın bir resmini karşılaştırarak göstermek kolay olurdu. Bunun yerine, bu ilişki yalnızca parlak alanların ortalama yüksekliği ile karanlık alanların ortalama yüksekliğini karşılaştırdığımızda görülmektedir.”
Mare Marginis adı verilen bölgede Ay girdapları tespit edildi.
Bu da artık iki girdaptaki yükselti değişimlerini gördüğümüz anlamına geliyor ki bu da Mare Ingenii gözlemlerinin garip bir tesadüf ya da şans eseri olmadığını gösteriyor. Bir model oluşturmak için belki birkaç tanesini daha incelemek gerekecek.
Bilgiler bize girdapların nedenini de söylemiyor; en azından henüz değil. Ancak bulduğumuz her yeni bilgi, gizemli sırlarının çözülmesine yardımcı olabilecek bir ipucu. Dünya’da bunlara benzer hiçbir şey yok, bu nedenle bilim insanları bunların bize Ay’a, tarihine ve sessiz yüzeyinin altında neler olup bittiğine dair benzersiz bir şeyler söyleyebileceğine inanıyor.
“Oluşum süreçleri hakkında birçok hipotez var. Her hipotezi destekleyen gözlemler var, ancak bunlarla çelişen başka gözlemler de var” diyor Weirich.
“Bu girdapların nasıl oluştuğuna dair tam bir anlayışa sahip olmadığımız için, bize Ay hakkında anlatabilecekleri hikayeyi de tam olarak anlamış değiliz. Bu girdapların oluşumu, iyi anlaşılmış süreçlerin bir arada etkileşiminden ya da şu anda bilinmeyen bir süreçten kaynaklanıyor olabilir. Olağandışı nesneler veya fenomenler bazen daha derin bilgi edinmenin anahtarıdır ve bu nedenle Ay girdapları çok ilgi çekicidir.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com
Derleyen: Figen Berber
Astronotlar bir gün Ay’daki eski kraterlerden su içebilirler